فصل 6

نظارت بر امور مالي آموزشگاه

هدف اصلي حسابداري و مفهوم معادله اصلي آن:

- افراد هر جامعه اي به منظور استفاده بهتر از منابع براي رفع احتياجات و خواسته ها مادي و معنوي خود نياز به تصميم گيريهاي صحيح اقتصادي و مالي دارند و براي انجام تصميمات فوق وجود اطلاعات اقتصادي و مالي مناسب و صحيح از ضرورتهاي اجتناب ناپذير است. حسابداري، حوزه اي از فعاليتهاي خدماتي است كه مي تواند اطلاعات اقتصادي و مالي را در قالب گزارشهاي مالي فراهم سازد.

هر يك از ما نيز با توجه به محيط، نگرش، علاقه و شغل خود به طور مستمر در حال تصميم گيري اقتصادي هستيم و براي انجام تصميمات درست از اطلاعات مختلفي استفاده مي كنيم به طور مثال براي خريد يك دستگاه دوچرخه اطلاعاتي از قبيل قيمت، كيفيت، اندازه و ... را مورد بررسي قرار مي دهيم و يا براي يك سفر تفريحي نيازمند اطلاعاتي مثل مخارج، مدت سفر و شرايط آب و هوايي مقصد و... مي باشيم.

در پيرامون ما اطلاعات زيادي وجود دارد كه برخي از آنها به طور مستقيم و بدون هيچگونه تغييري قابل استفاده است. امّا در بيشتر موارد به اطلاعاتي نياز پيدا مي كنيم كه به طور مستقيم آماده استفاده نيستند بلكه بايستي با انجام فعاليتهايي روي اطلاعات موجود، آنها را به صورت قابل استفاده درآورد.

تعريف حسابداري:

حسابداري عبارت است از: شناسايي، اندازه گيري، ثبت و گزارش اطلاعات اقتصادي به استفاده كنندگان به گونه اي كه امكان قضاوت و تصميم گيري آگاهانه براي آنها فراهم شود.

تصميم گيري هاي اقتصادي افراد به فعاليتهاي اقتصادي منجر مي شود و فعاليتهاي اقتصادي نيز موجب مي شود تا اطلاعات اقتصادي بوجود آيد. اطلاعت اقتصادي توسط حسابداران شناسايي شده و با استفاده از ابزار مناسب جمع آوري، تجزيه و تحليل، اندازه گيري و ثبت مي شود و پس از طبقه بندي و تلخيص به گونه اي مناسب در قالب گزارشهاي مالي در اختيار استفاده كنندگان قرار مي گيرد. اطلاعات حسابداري خلاصه اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي مؤثر بر يك واحد اقتصادي خاص مي باشد. اين اطلاعات گزارشهاي حسابداري نيز ناميده مي شود.

يكي از نكات مهم در حسابداري اين است كه اطلاعات و گزارشهاي حسابداري در مورد يك واحد اقتصادي مشخص و جداگانه تهيه مي گردد. به اين واحد اقتصادي اصطلاحاً «شخصيت حسابداري» گفته مي شود.

هر مؤسسه يا واحد اقتصادي منابع و امكاناتي در اختيار دارد كه براي رسيدن به اهداف خود از آنها استفاده مي كند. معاملات يا رويدادهاي مالي مؤثر بر واحد اقتصادي موجب مي شوند تا ميزان و نوع منابع تغيير يابد. به عبارت ديگر رويدادهاي اقتصادي، رويدادهايي هستند كه وضعيت مالي واحد اقتصادي را تحت تأثير قرار مي دهند. منظور از وضعيت مالي يك واحد اقتصادي ميزان و نوع منابع اقتصادي تحت اختيار آن واحد و همچنين ميزان و نوع ادعاي مالي ديگران نسبت به اين منابع است.

معادله حسابداري:

عبارت است از          داراييها=بدهي ها+سرمايه

دارايي عبارت است از منابع اقتصادي متعلق به يك واحد اقتصادي كه انتظار مي رود در آينده منفعتي براي واحد اقتصادي ايجاد نمايد.

دارايي هاي واحد اقتصادي= حقوق مالي اشخاص نسبت به دارايي هاي واحد اقتصادي

بدهي عبارت است از: حقوق مالي اشخاص غير از مالك نسبت به داراييهاي يك واحد اقتصادي

سرمايه عبارت است از: حق يا ادعاي مالي مالك يا مالكين نسبت به دارايي هاي يك واحد اقتصادي

دارايي، بدهي و سرمايه اجزاي معادله حسابداري مي باشند كه همواره بين آنها رابطه تساوي برقرار است. معادله اساسي حسابداري به عنوان شالودة حسابداري نوين مطرح شده است.

برخي از داراييها كه معمولاً در بسياري از واحدهاي اقتصاد براي كسب منفعت مورد استفاده قرار مي گيرند عبارتند از:

1- نقد و بانك: از مهمترين داراييهاي واحد اقتصادي كه براي خريد كالا يا خدمات و پرداخت بدهيها مورد استفاده قرار مي گيرد وجه نقد موجود در صندوق، موجودي حسابهاي بانكي و چكهاي بانكي مي باشد.

2- حسابهاي دريافتني: در جريان فعاليتهاي عادي ممكن است واحدهاي اقتصادي در قبال ارائه خدمت يا فروش دارايي به طور نسيه، از ديگران طلبكار شوند و معمولاً اين قبيل داراييها تحت عنوان حسابهاي دريافتني ناميده مي شوند.

3- ملزومات: اين نوع دارايي ها شامل كالا و اجناسي است كه در جريان فعاليت هاي واحد اقتصادي خريداري و به تدريج  به مصرف مي رسد مثل نوشت افزار

علاوه بر دارايي هاي فوق از دارايي هاي ديگر ماند زمين، ساختمان، آپارتمان، وسايط نقليه و اثاثه مي توان نام برد.

بدهي ها هم در واحدهاي اقتصادي انواع مختلفي دارد كه متداولترين آنها عبارتند از:

1- حسابهاي پرداختني:

اين نوع بدهي در ازاي خريد نسية دارايي يا خدمات از ديگران ايجاد مي شود.

2- وام پرداختني:

اين نوع بدهي در ازاي دريافت وام از مؤسسات اعتباري نظير بانكها و يا اشخاص ايجاد مي شود. وامهاي پرداختني معمولاً به طور يكجا يا به اقساط در آينده بايستي بازپرداخت شود.

اهميت معادله حسابداري: از مهمترين كارها در حسابداري، شناسايي و اندازه گيري رويدادهاي مالي مؤثر بر يك واحد اقتصادي است. حسابداران براي اينكه رويدادهاي مالي مربوط به يك واحد اقتصادي را ثبت و سپس اطلاعات حسابداري را به طور مناسب گزارش كنند بايد:

1- رويدادهاي مالي مؤثر بر واحد اقتصادي را شناسايي كنند.

2- ميزان تأثير هر رويداد مالي را بر اجزاي معادله حسابداري ارزيابي و اندازه گيري نمايند.

شناسايي و ارزيابي ميزان تأثير يك رويداد مالي بر اجزاي معادلة حسابداري اصطلاحاً «تجزيه و تحليل» ناميده مي شود. معادلة حسابداري مبناي اصلي تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي قرار مي گيرد.

معادله حسابداري علاوه بر اينكه در تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي اهميت دارد در خلاصه كردن اطلاعات اقتصادي هم موثر است. گزارشهاي حسابداري كه غالباً به صورت خلاصه و چكيده اطلاعات مالي يك واحد اقتصادي است بر پايه معادلة حسابداري تنظيم مي شوند.

مفاهيم و اصطلاحات حسابداري

برخي از مفاهيم و اصطلاحات حسابداري عبارتند از:

1- دارايي ها

تعريف داراي: اموال و حقوق مالي متعلق به يك مؤسسه، اعم از نقد و غير نقد را دارايي آن مؤسسه مي گويند.

دارايي ها را به سه گروه تقسيم مي كنند:

الف: دارايي هاي جاري: شامل صندوق، بانك (نقد و بانك)، حسابهاي دريافتني (بدهكاران)، اسناد دريافتني كوتاه مدت، موجودي هاي جنسي، (موجودي كالا، موجودي مواد)، پيش پرداختها (پيش پرداخت بيمه، پيش پرداخت اجاره و...) موجودي ملزومات و...

ب: دارايي هاي ثابت (غير جاري): شامل زمين، ساختمان، ماشين آلات، اثاثه، ابزار كار، ابزار و وسايل كار، وسايل نقليه و...

ج: دارايي هاي نامشهود: شامل سرقُفلي، امتيازات، حق اختراع، علايم تجاري و...

تعريف: بدهي ها، معرف تعهدات مالي مؤسسه از بابت دارايي ها يا خدمات نسيه دريافتي از ديگران است كه در گذشته و حال ايجاد شده و با انتقال دارايي ها يا ارائه خدمات در آينده پرداخت مي شوند.

با توجه به تعريف فوق مي توان دريافت كه بدهي ها معمولاً در ازاي تحصيل دارايي ها و يا استفاده از خدمات ديگران كه به طور نسيه انجام گرفته به وجود مي آيند و موقعي در دفاتر ثبت مي شوند كه از نظر مبلغ و سررسيد پرداخت مورد توافق طرفين معامله قرار گرفته و تعهد پرداخت آن از نظر مؤسسه قطعي شده باشد.

بدهي هاي ثبت شده در دفاتر از نظر سررسيد پرداخت به دو طبقه تقسيم مي شوند.

1- بدهي هاي جاري يا كوتاه مدت

2- بدهي هاي غيرجاري يا بلندمدت

علاوه بر اين دو بدهي بدهي هاي ديگري نيز وجود دارد كه وقوع آنها پيش بيني مي شود، ليكن چون قطعاً ايجاد نشده، در دفاتر ثبت نمي شود. اينگونه بدهي ها را بدهي هاي احتمالي مي گويند كه در يادداشتهاي ضميمه گزارشهاي مالي درج مي شود.

بدهي هاي جاري شامل: حساب هاي پرداختني (بستانكاران)، اسناد پرداختني (كوتاه مدت)، و پيش دريافتها (مثل پيش دريافت درآمد، پيش دريافت اجاره و...)

بدهي هاي غيرجاري شامل: اسناد پرداختني بلندمدت، وام رهني و اوراق قرضه بلندمدت و...

بدهي هاي احتمالي شامل: تضمين بدهي ديگران توسط مؤسسه، تضمين خدمات بعد از فروش، خسارات ناشي از محكوميت دعاوي

ثبت معاملات در حسابها: (شناخت دفاتر مالي قانوني و دفاتر كمكي حسابداري)

حسابداران پس از وقوع هر معامله يا رويداد مالي، با توجه به تأثير آنها بر اجزاي معادله حسابداري به تجزيه و تحليل مي پردازند ولي معمولاً براي تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي نياز به مدارك و شواهد دارند تا بر مبناي آنها تشخيص دهند چه تغييراتي در اجزاي معادله حسابداري ايجاد شده است. بنابراين فقط بر اساس اسناد و مدارك مرتبط مي توان به تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي پرداخت. بدين منظور، حسابداران، پس از وقوع هر رويداد مالي اسناد و مدارك را جمع آوري مي كنند.

در حسابداري به اسناد و مداركي كه دلالت بر وقوع يك معامله يا رويداد مالي مشخص دارد، «اسناد مثبته» گفته مي شود. اين مدارك نشان دهنده تاريخ، مبلغ رويداد مالي است.

ايناد مثبته در حسابداري از اهميت خاصي برخورداند به دليل آنكه اولاً مبناي تجزيه و تحليل و ثبت رويدادهاي مالي در مدارك و دفاتر حسابداري قرار مي گيرند و ثانياً براي پيگيري و رسيدگي بعد نقش مهمي دارند. نكته قابل توجه اين كه اسناد مثبته بايد روشن، واضح و معتبر باشند تا حسابداران و ساير اشخاص بتوانند بدانها اتكا كنند. فاكتور فروش، رسيد بانكي، قبض آب و برق، رسيد صندوق نمونه هايي از اسناد مثبته هستند.

سند حسابداري: برگه اي است كه اطلاعات مربوط به يك يا چند رويداد مالي قبل از ثبت در دفاتر حسابداري در آن نوشته مي شود و سپس بر اساس اطلاعات مندرج در سند حسابداري، دفاتر حسابداري تنظيم مي گردند.

دفاتر حسابداري: پس از جمع آوري اسناد و مدارك مثبته، تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي و تنظيم سند حسابداري، رويدادهاي مزبور به شكلي مناسب در دفاتر حسابداري ثبت مي شوند.

دفاتر حسابداري را مي توان به دو گروه تقسيم كرد:

گروه اول: دفاتر رسمي و يا قانوني شامل دفتر روزنامه عمومي و دفتر كل

گروه دوم: دفاتر غيررسمي يا كمكي شامل دفاتر معين و ساير دفاتر موردنياز حسابداران.

دفتر روزنامة عمومي: دفتري است كه كليه معاملات و رويدادهاي مالي يك واحد اقتصادي روزانه به ترتيب تاريخ و وقوع در آن ثبت مي شوند. به دفتر روزنامة عمومي «دفتر ثبت اوليه» يا به اختصار «دفتر روزنامه» هم گفته مي شود.

دفتر كل: دفتر كل عبارت است از مجموعه حسابهايي كه براي ثبت و خلاصه كردن اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي يك واحد اقتصادي استفاده مي شود. دفتر كل را «دفتر ثبت نهايي» هم مي گويند. پس از آنكه رويدادهاي مالي در دفتر روزنامه ثبت شد مبالغ بدهكار و بستانكار هر رويداد مالي به ترتيب در بدهكار و بستانكار حسابهاي مربوط در دفتر كل نوشته مي شود كه به اين كار انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر كل يا نقل به حسابها گفته مي شود. در دفتر كل، هر حساب مانند حساب T دو طرف راست و چپ دارد كه بدهكار و بستانكار ناميده مي شود. رايج ترين شكل دفتر كل فرم 3 ستوني آن است.

دفتر معين

در بسياري از موارد واحدهاي اقتصادي به اطلاعاتي جزئي تر از آنچه كه در دفتر كل ثبت مي شود نياز دارند. مثلاً وقتي واحد اقتصادي از فروشندگان متعددي به طور نسيه اثاثه يا ملزومات خريداري مي كند در دفتر كل از يك حساب به نام حسابهاي پرداختني استفاده مي شود. مانده حسابهاي پرداختني در دفتر كل در يك زمان مشخص، جمع بدهيهاي مؤسسه را بابت خريدهاي نسيه نشان مي دهد. اما از روي دفتر كل به سختي مي توان معلوم كرد كه واحد اقتصادي به سختي مي توان معلوم كرد كه واحد اقتصادي به چه كساني بدهي دارد.

براي رفع اين مشكل از حسابهاي معين استفاده مي شود. حسابهاي معين مجموعه حسابهاي كمكي يا مكمل برخي از حسابهاي دفتر كل هستند. در صورت نياز مي توان براي يك حساب دفتر كل چندين حساب معين ايجاد كرد.

معمولاً دفتر معين مستقيماً از روي سند حسابداري نوشته مي شود. اگر بخواهيم از دفاتر معين استفاده كنيم بايد رويدادهاي مالي در سند حسابداري مناسبي ثبت شده سپس ارقام مربوط به حسابهاي معين انتقال يابد. به اين منظور در سند حسابداري يك ستون براي نوشتن مبلغ معين و يك ستون براي عطف معين در نظر گرفته مي شود. ستون عطف معين مربوط به شماره صفحه از دفتر معين است كه رويداد مالي به آن منتقل مي گردد.

دفتر: دارايي: دفتر دارايي دفتري است كه تا مالك هر سال صورت جامعي از كليه داراي منقول و غيرمنقول و ديون و مطالبات سال گذشته خود را در آن ثبت و امضا نمايد و اين كار بايد تا پانزده فروردين سال بعد انجام پذيرد.

دفتر كپيه: در اين دفتر بايد كليه مراسلات و مخابرات و صورت حسابهاي صادره تاجر يا شركت تجاري به ترتيب تاريخ ثبت گردد و همچنين بنا به تبصره ماده مذكور كليه مراسلات و مخابرات و صورت حسابهاي وارده نيز بايد به ترتيب تاريخ ورود مرتب نموده و در پوشه مخصوص ضبط گردد. دفتر مزبور امروزه كاربرد عملي خود را از دست داده و واحدهاي اقتصادي از سيستم تايپ و بايگاني پيشرفته به جاي دفتر كپيه استفاده مي نمايند.

اصول عمومي حسابداري

در هر رشته يا شاخه علمي اصول و مفروضاتي وجود دارد كه آن علم بر پايه آن اصول عمل مي كند. حسابداري نيز از اين قانون مستثني نبوده و بر مفروضاتي استوار است كه برخي از آنها عبارتند از:

الف: فرض شخصيت جداگانه حسابداري:

يكي از اساسي ترين مفروضات حسابداري، فرض شخصيت حسابداري است. براي مقاصد حسابداري و گزارشگري مالي هر مؤسسه و يا بخشهايي از آن يك شخصيت جداگانه فرض شده كه مستقل از شخصيت مالك يا مالكين آن مي تواند معاملاتي انجام دهد. اينكه مبادلات واحدهاي تجاري مختلف نبايد با يكديگر و يا با مبادلات مالك يا مالكين ادغام گردند، بلكه هر واحد اقتصادي بايد به طور مجزا و منفك ارزيابي شود.

ب: مفهوم ويژگي كيفي قابليت اتكا (عينيت)

مدارك و صورتهاي مالي بايد مبتني بر قابل انكارترين اطلاعات موجود باشد، به طوري كه صحت و سودمندي آنها در حداكثر ممكن باشد. براي معرفي مفهوم اين مطالب از واژه قابليت اتكا استفاده مي شود كه گاهي آنرا عينيت نيز مي گويند. اطلاعات قابل اتكا، قابل اثبات هستند و ممكن است كه اين اطلاعات توسط افرادي حرفه اي تأييد شده باشند.

ج: اصل بهاي تمام شده: اين اصل بيان مي كند كه دارايي ها و خدمات خريداري شده بايد به بهاي تمام شده واقعي خود ثبت شوند و نيز مادامي كه يك دارايي در واحد تجاري نگهداري مي شود بايد بهاي تمام شده آن نيز در حسابهاي آن واحد باقي بماند به اين دليل كه بهاي تمام شده دارايي يك اندازه گيري قابل اتكا است.

د: مفهوم فرض تداوم فعاليت:

در اين مفهوم فرض بر اين است كه واحد اقتصادي براي مدت زمان مديدي در آينده به فعاليت خود ادامه خواهد داد. تحت مفهوم تداوم فعاليت حسابداران فرض مي كنند كه واحد تجاري براي مدت كافي به فعاليت خود ادامه خواهد داد، به قسمي كه داراييهاي موجود براي رسيدن به اهداف موردنظر مصرف خواهند شد.

هـ : مفهوم فرض ثبات واحد پولي (واحد اندازه گيري)

حسابداران فرض مي كنند كه قدرت خريد ريال همواره ثابت باقي مي ماند، مفهوم ثبات واحد پولي بر مبناي ناديده گرفتن تأثيرات تورم استوار شده است. اين مفهوم به حسابداران اجازه مي دهد كه محاسبات خود را با فرض اينكه قدرت خريد پول ثابت است، انجام دهند.

انواع گزارشهاي حسابداري:

ترازنامه: يكي از گزارشهاي مهم حسابداري «ترازنامه» است.

ترازنامه نشان دهنده اجزاي معادله حسابداري مي باشد كه تصويري از وضعيت مالي يك واحد اقتصادي را در يك زمان معين نشان مي دهد و از اين رو به ترازنامه «صورت وضعيت مالي» هم گفته مي شود.

براي تهيه ترازنامه مي توان از اطلاعات معادلة حسابداري استفاده نمود. به عبارت ديگر ارائه اطلاعات اجزاي معادلة حسابداري در قالب و شكل منظم مبناي تهيه ترازنامه مي باشد. ترازنامه در اشكال مختلفي تهيه مي شود كه يكي از نمونه هاي رايج آن به شكل T مي باشد. در سمت راست ترازنامه داراييها و در سمت چپ آن بدهيها و سرمايه نوشته مي شود. معمولاً در تهيه ترازنامه نكات زير در نظر گرفته مي شوند:

1- نوشتن عنوان: عنوان ترازنامه شامل موارد زير است:

الف: نام واحد اقتصادي         ب: نام گزارش يا صورتحساب مالي        ج: تاريخ گزارش

2- واحد اندازه گيري: در حسابداري واحد اندازه گيري رويدادهاي مالي، پول رايج هر كشور است. معمولاً در بالاي ترازنامه واحد پول رايج درج مي گردد.

3- طرفين ترازنامه: در سمت راست ترازنامه داراييها و در سمت چپ بدهيها و سرمايه مالك نوشته مي شود.

4- ترتيب نوشتن داراييها: معمولاً در ترازنامه داراييها به ترتيب قابليت به نقد نوشته مي شوند. داراييهايي كه در جريان عادي عمليات زودتر تبديل به نقد مي شوند در ابتدا و داراييهايي كه ديرتر به نقد تبديل مي شوند و يا به منظور كسب وجه نقد استفاده مي شوند در رديفهاي بعدي درج مي گردند.

5- ترتيب نوشتن بدهيها: بدهيهاي مختلف واحد اقتصادي به ترتيب تاريخ سررسيد پرداخت در ترازنامه نوشته مي شوند.

6- موازنه: ترازنامه منطبق بر معادلة حسابداري است. بنابراين هميشه بين جمع داراييها و جمع بدهيها و سرمايه مالك توازن وجود دارد. جمع دوطرف ترازنامه در يك رديف نوشته مي شود.

تراز آزمايشي: حسابهاي دفتر كل:

همانطور كه مي دانيد رويدادهاي مالي ابتدا در دفتر روزنامه ثبت و سپس از دفتر روزنامه به دفتر كل انتقال مي يابد. اگر همه مبالغ بدهكار و بستانكار هر رويداد مالي به درستي به حسابهاي دفتر كل انتقال يابد در اين صورت جمع مانده هاي بدهكار و بستانكار حسابهاي دفتر كل با هم برابر خواهد بود. براي آزمون اين برابري از ترازنامه آزمايشي حسابهاي دفتر كل استفاده مي شود. تراز آزمايشي حسابهاي دفتر كل فهرستي از نام و كليه حسابهاي دفتر كل در يك زمان مشخص مي باشد. به طور معمول تراز آزمايشي حسابهاي دفتر كل در پايان هر ماه تهيه مي شود.

يكي از مزاياي ترازنامه آزمايشي حسابهاي دفتر كل اين است كه از روي آن به سادگي و با سرعت مي توان ترازنامه واحد اقتصادي را تهيه كرد.

تراز آزمايشي اصلاح شده: پس از آنكه كليه ثبتهاي اصلاحي در دفتر روزنامه ثبت شد و به دفتر كل منتقل گرديد، از حسابهاي مانده گيري و حسابها و تراز آزمايشي جديدي تنظيم مي گردد كه به آن «تراز آزمايشي اصلاح شده» گفته مي شود. پس از تهية تراز آزمايشي اصلاح شده تنظيم صورتهاي مالي آسان مي گردد.

تراز آزمايشي اختتامي: پس از بستن حسابهاي موقت فقط حسابهاي دائمي شامل داراييها، بدهيها و سرمايه مانده خواهند داشت. براي آزمون تساوي جمع مانده هاي بدهكار و بستانكار فهرستي از مانده حسابهاي دائمي تحت عنوان تراز آزمايشي اختتامي تهيه مي شود. تراز آزمايشي اختتامي اين امكان را به حسابداران مي دهد كه قبل از ثبت معاملات و عمليات مالي دورة جديد از تساوي جمع مانده هاي بدهكار با جمع مانده هاي بستانكار حسابهاي دائمي در پايان دوره مالي مطمئن شوند.

صورت حساب سود و زيان:

پس از آنكه كليه رويدادهاي مالي مرتبط با درآمدها و هزينه هاي واحد اقتصادي ثبت شد از روي مانده حسابهاي درآمد و هزينه در دفتر كل، مي توان صورت حساب سود و زيان را تهيه نمود. صورت حساب سود و زيان يكي از صورتهاي مهم مالي است كه چگونگي و نتيجه فعاليتهاي مالي يك واحد اقتصادي را طي يك دورة زماني نشان مي دهد. صورتحساب سود و زيان در مؤسسات خدماتي تحت عناوين «صورت درآمد و هزينه» يا «صورت نتايج عمليات» نيز ناميده مي شود.

چگونگي فعاليتهاي مالي به معناي اين است كه در واحد اقتصادي طي يك دورة زماني چه فعاليتهايي منجر به كسب درآمد و چه فعاليتهايي منتج به وقوع هزينه گرديده است و منظور از نتيجه فعاليتهاي مالي سود خالص يا زيان خالص دورة زماني است كه برابر است با:

هزينه ها – درآمدها = سود (زيان) خالص

در صورتي كه جمع درآمدهاي واحد اقتصادي بيشتر از جمع هزينه هاي آن باشد نتيجه فعاليتهاي مالي «سود خالص» يا «سود ويژه» خواهد بود و در صورتي كه جمع هزينه ها بيشتر از جمع درآمدها باشد تفاوت را «زيان خالص» يا «زيان ويژه» مي گويند.

صورت حساب سود و زيان مؤسسات خدماتي از چهار بخش جداگانه به شرح زير تشكيل مي گردد:

1- عوان: در اين بخش اطلاعات مربوط به نام مؤسسه، نام صورتحساب و دوره زماني صورتحساب در سه سطر درج مي گردد. نكتة قابل توجه اين است كه تاريخ صورتحساب سود و زيان مربوط به يك دورة زماني خاص است و به اين دليل در رديف تاريخ «براي دورة زماني منتهي به تاريخ دورة مالي» يا «براي ماه خاص» درج مي شود.

2- درآمدها: در اين بخش درآمدهاي دورة مالي به تفكيك نوع درآمد نوشته و سپس جمع درآمدها محاسبه و درج مي گردد.

3- هزينه ها: در اين بخش، هزينه هاي دوره مالي به تفكيك نوع هزينه نوشته و سپس جمع هزينه ها محاسبه و درج مي گردد.

4- سود يا زيان خالص: در آخرين بخش صورتحساب سود و زيان ما به التفاوت جمع درآمدها و جمع هزينه ها تحت عنوان سود خالص يا زيان خالص نوشته مي شود.