عصر انفجار دانش
مقدمه :
امروزه ما در عصري قرار گرفته ايم که به نام عصر انفجار دانش و اطلاعات بشري نام گرفته و سرعت پيشرفت علوم به گونه اي است که بنابر پيش بيني دانشمندان در سال (2020) ميلادي يا (1400) هجري شمسي از اول فروردين سال 1400 تا پانزدهم خرداد همان سال پيشرفت هايي که در زمينه هاي علمي، اختراعات و اکتشافات حاصل مي شود با تمامي پيشرفت هاي قبل از آن برابري مي نمايد لذا مي طلبد که نظامهاي آموزشي همراه و همسو با اين پيشرفتها ضمن بهره مندي از فن آوري هاي نوين آموزشي زمينه ارتقاء سطح توانمنديهاي علمي/ آموزشي هم معلمين و هم فراگيران را فراهم نموده تا ان شاء الله بتوانيم به مرحلة توليد علم و دانش برسيم و دانايي را با توانايي همراه سازيم تا بتوانيم هم آموزشي موفق را پي ريزي نموده و هم به اهداف مدرسه زندگي تحقق بخشيم چرا که امروزه کار مدارس ديگر صرفاً انتقال يکسري مفاهيم و اطلاعات علمي به ذهن فراگيران نمي باشد چرا اندوخته هاي علمي به خودي خود چيزي مرده است و ما با زندگان سروکار داريم و ما بايد راه و رسم چگونه زيستن و چگونه زندگي کردن را به فراگيران بياموزيم و لزوم تحقق چنين امري جز در سايه تلاش و مجاهدت معلمين محترم آن هم با آشنايي با تجارب ارزنده و تلفيق آن با يافته هاي علمي و بهره گيري از شيوه هاي کارآمد و موفق متناسب با حال و هواي مدارس کوچک نيست بنده هم به مدد تجارب کسب شده در طول 19 سال خدمتم که اکثر آن در مدارس چند پايه حاصل گرديده و تلاش و کوششي که در بالا بردن سطح اطلاعات و توانمندي هاي حرفه اي و شغلي ام داشته ام و توفيق خدمت در مراکز تربيت معلم به عنوان مدرس که تجارب گرانقدري را از معلمين عزيز آموخته ام توانسته ام شيوه هايي را که به نظر خودم شيوه هاي نو در امر تدريس در مدارس کوچک مي باشد را به مرحله اجرا درآوردم چرا که بنده معتقدم که امروزه روند تدريس و ياد دادن به ديگران خود فراهم نمودن فرصت هاي مغتنمي است براي ياد گرفتن و من درس ها و تجارب زيادي را در فرآيند ياد دادن ياد گرفته ام.
والسلام
ارائه ی تجارب و شیوه های نوین تدریس در کلاس های چند پایه
يکي از مهم ترين مشکلاتي که در امر تدريس و در کلاس هاي چند پايه و در مدارس کوچک وجود دارد و به نوعي فکر معلمين را به خود مشغول داشته و شايد به جرأت بتوان ادعا کرد که مهم ترين دغدغه ي فکري معلمين در مدارس کوچک محسوب مي شود اين است که آنان معتقدند که نمي توانند شيوه هاي تدريس فعال و نوين را در مدارس کوچک با توجه به وقت محدودي که در اختيارشان مي باشد اجرايي و عمل نمايند.
اما بنده به نظر خودم تا حدودي توانسته ام اين مشکل را حل نمايم که در ذيل به چگونگي حل اين معضل و اجراي چند روش پيشنهادي مي پردازم.
ابتدا بنده در ابتداي سال تحصيلي و بعد از اينکه حداقل شناخت نسبي را از منابع مختلف از درونداد سيستم کلاس خودم حاصل مي نمايم منجمله (مصاحبه با خانواده- برادر و خواهران بزرگتر از فراگيران- شناخت افراد تحصيل کرده خانواده- معلم سال قبل- مربي بهداشت- بررسي پرونده تحصيلي دانش آموز و...) با فراگيرانم ميثاق نامه اي را تنظيم مي نمايم که تمامي موارد اين ميثاق نام را با نظر مشورتي بچه ها و ذکر آن از طرف خودشان ابتدا روي تابلو نوشته و پس از توافق همگان روي مفاد آن- آنرا روي مقوايي نوشته و بچه ها آنرا امضاء و خود را ملزم به اجراي آن مي نمايند اين عهده نامه ها در سه محور تهيه مي شود.
1- عهدنامه مقرراتي و انضباطي- شامل نحوه حضور در مدرسه و کلاس- رفتارها- برخورد با ديگران ........ و ......... که اين عهدنامه را منطبق بر اعمال اداري خودم در فرآيند تدريس مي نمايم و خود را نيز ملزم به اجراي اعمال اداري خودم مي دانم.
2- عهده نامه اخلاقي، بهداشتي- که اين ميثاق نامه منطبق بر اهداف زيستي و اخلاقي اهداف دوره ابتدايي مي باشد به طور مثال از بچه هاي خود هم که بچه ها شما دوست داريد در زمينه بهداشتي مدرسه و کلاس ما چگونه باشد و يا چه در مواردي را بايد در رعايت بهداشت فردي مدنظرتر *** و بعد از بيان نقطه نظرات و يادداشت و توافق متن ميثاق نامه تهيه و تنظيم مي گردد.
3- عهدنامه علمي و آموزشي
مهمترين عهده نامه اي که بنده روي آن دقت نظر دارم عهده نامه آموزشي مي باشد چرا که معتقدم اگر بچه ها انتظاراتي که ما از آن ها داريم را به صورت واضح و روشن و قابل فهم همراه با دخيل نمودن نقطه نظرات خود آنان تهيه نمائيم بچه ها قطعاً خود را ملزم به رعايت آن مي دانند و اين امر باعث مي شود که معلم بهتر بتواند بر زمان مديريت نموده و حداکثر بهره را از وقت و زمان ببرد و بچه ها نيز اهميت زمان را در مدارس کوچک درک نموده و به وظايف خود عمل مي نمايند.
براي روشن شدن موضوع به مثالي اشاره مي نمايم که به وفور و به عنوان يک مشکل اساسي از سوي معلمين مطرح مي گردد.
اکثر معلمين ما در کلاس ها از اين موضوع مي نالند که بچه ها به حرف ها و صحبت هاي آنان گوش نمي دهند و اين امر باعث مي گردد که معلمين هم وقت زياد و هم انرژي زيادي را صرف اين مهم نمايند که هميشه به دانش آموزان متذکر شوند که بچه ها حرف نزنيد، بچه ها صحبت نکنيد، بچه ها گوش کنيد، و گاهي هم ممکن است حوصله معلم سر رود و صبر او تمام شده و از کوره در رفته و خداي ناکرده از الفاظ نامناسبي در امر وادار کردن بچه ها به سکوت و يا گوش دادن استفاده نمايد و يا در بعضي از موارد منجر به تنبيه دانش آموز يا دانش آموزاني که حرف مي زنند و يا گوش نمي دهند گردد که اين مشکل را بنده بدينگونه حل نمودم.
- تهيه ميثاق نامه يا انتظارات گوش دادن
- تهيه ميثاق نامه خواندن
- تهيه ميثاق نامه نوشتن
- تهيه ميثاق نامه سخن گفتن
اين عهده نامه ها همگي منطبق بر اهدافي خواهد بود که معلم در فرآيند آموزشي خود در تمامي پايه ها از اول گرفته تا پنجم آنرا دنبال مي نمايد وقتي که فراگيران ما خودشان انتظارات گوش دادن را تهيه نمايند و راه هاي خوب گوش دادن را بدانند قطعاً خود را ملزم به اجراي آن مي دانند. وقتي بچه هاي ما معيار خواندن را بدانند به اهداف آن نيز نائل مي شوند و خيلي از مشکلات ما نيز در زمينه آموزشي حل مي گردد البته به دليل حجم زياد مطالب بنده از ارائه مفاد تمامي عهدنامه ها صرف نظر مي نمايم ولي اين مطلب را متذکر مي گردم که عهده نامه هاي ما در زمينه ي علمي/ آموزشي (گوش دادن- سخن گفتن، خواندن و نوشتن) بايد منطبق بر معيارها آموزشي باشد مثلاً براي خواندن- بچه ها به اين مهم نائل مي شوند که آنها بايد با زبان فارسي معيار بخوانند- گروه خواني نمايند، لکنت و به قولي دکه زدن در خواندن نداشته باشند، در هنگام خواندن ديگران صحبت نکنند- به هنگام نياز بعد از اتمام خواندن سئوال نمايند و...
بعد از تهيه عهدنامه ها- در امر تدريس سعي بنده بر اين است تا حد امکان حداکثر استفاده و بهره را از وسايل آموزشي ببرم بدين خاطر بنده در کلاسم تعداد سي و چند رسانه کاغذي براي تمامي دانش آموزانم تهيه نموده که آنها اين وسايل را به طور اختصاصي در اختيار دارند که در مواقع لازم از آن در زمينه ي آموزشي استفاده مي نمايند.
اما يکي از شيوه هاي نوين که در تدريسم از آن بهره مي برم در پايه اول و دوم در امر آموزش فارسي- بخوانيم و بنويسيم مي باشد که به ارائه آن اشاره مي نمايم.
اين روش منطبق بر روش چندحي فرنالد در آموزش نشانه ها در پايه اول مي باشد که اين روش را با جمله نويسي در پايه دوم تلفيق نموده ام.
«شرح اجراءِ شيوه چند حسی در آموزش نشانه های زبان فارسی ، پایه ی اول »
در آموزش نشانه ها- بنده وسيله اي الکتريکي ساخته ام با نام وسيله نشانگر الفباي فارسي بعد از اينکه فراگيران با ارائه تصاوير مرتبط با آموزش نشانه اي که بناست آن را تدريس نمايم به شيوة شفاهي شروع به بيان آنچه که مي بينند کردند و در قالب صوت آموزي با نشانه ي جديد آشنا شدند و شعري نيز مرتبط با آموزش نشانه ها را به صورت جمعي خوانديم نشانه ي مورد تدريس را در قالب واژه هايي که تصويرآنرا به آنان نشان مي دهم به صورت نشانه هاي هم آغاز و هم پايان بچه ها مي شناسند و در زماني که تصوير را در مقابل آنها به تابلو نصب مي نمايم دستگاه نشان گر حروف الفبا را روشن نموده و نشانه ي جديد را که به صورت شابلون حروف درآورده و روي تلق رنگي چسبانده ام روي دستگاه قرار داده و منبع نوري دستگاه به صورت اتوماتيک به طور متناوب روشن و خاموش مي شود و نشانه هاي جديد به رنگ قرمز به بچه ها چشمک مي زند و همزمان با چشمک زدن نشانه هاي جديد به فراگيران همان نشانه ها را که چوبي و پلاستيکي تهيه کرده ام در اختيار بچه ها قرار مي دهم که آ را به خوبي لمس مي نمايند و بعد از چند دقيقه که بچه ها حروف (نشانه ها) را خوب لمس کردند و در دستگاه نشانگر هم آنها را با نور رنگي قرمز و به حالت چشمک زن ديدند دستگاه را خاموش نموده نام آن نشانه ها را معرفي نموده و جايگاه آن ها را در جدول حروف الفبا که در کلاس نصب شده مشخص مي نمايم.
- در مرحله بعد وارد مرحله تلفيقي پايه اول و دوم مي شوم در اين مرحله بچه ها با نشستن روي موکتي که در کف کلاس پهن نموده ام و با ريختن نشانه هاي پلاستيکي و چوبي حروف الفبا از آنها مي خواهم نشانه ي جديد را از داخل حروف الفبا پيدا نموده و جدا نمايند.
بعد از اينکه اين کار توسط آنها انجام شد وارد مرحله واژه سازي مي شويم و از بچه ها مي خواهم که با حروفي که تا حالا تدريس شده و در اختيارشان مي باشد هر کدام از آنان يک کلمه بسازند که نشانه جديد در آن به کار رفته باشد بعد از اينکه با کنار هم گذاشتن و ترکيب و اتصال صحيح حروف واژه ها را ساختند نوبت فراگيران پايه دوم مي رسد از آنان مي خواهم که واژه هايي که فراگيران پايه ي اول ساخته اند را در دفترشان زير هم بنويسند و با آن ها جمله بسازند و بعد جمله هايشان را براي دوستان خود و فراگيران پايه اول بخوانند.
که بنده از ارائه ي چنين روش اهداف متفاوتي را دنبال مي نمايم که عبارتند از:
1- گسترش واژه آموزي هم در فراگيران پايه اول و هم دوم
2- ياديگري عميق و ماندگاري ذهني طولاني مدت شناخت نشانه ها در ذهن فراگيران
3- استفاده از تمامي مهارت هاي زبان آموزي در امر آموزش (گوش دادن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن)
4- ايجاد حس تعاون و همکاري بين بچه ها در دو پايه متفاوت
5- بالا بردن حس اعتماد به نفس بچه ها
6- فراهم نمودن زمينه استفاده از شيوه هاي همياري و مشارکتي در پايه هاي بالاتر
7- آشنا شدن بچه هاي پايه اول با چگونگي جمله سازي در پايه دوم
8- استفاده بهينه از زمان در کلاس چند پايه
9- ايجاد روحيه هم نوع دوستي و رفاقت بين بچه ها
10- تعامل چهره به چهره در فرآيند آموزشي و...
ارائه شيوه (چ 3) در تدريس
يکي ديگر از شيوه هايي که بنده در تدريسم از آن بهره مي برم، بهره گيري از شيوه هاي مشارکتي در فرآيند تدريسم مي باشد چرا که اعتقاد زيادي به استفاده از توان اطلاعاتي و تجارب بچه ها در امر آموزش دارم لذا در اين شيوه سعي ام بر اين است که حداکثر بهره را در استفاده از توانمنديهاي بچه ها ببرم و خودم نقش راهنما و هدايت فرآيند آموزش را بر عهده بگيرم.
اما شيوه اجراء: اين شيوه را در پايه پنجم و در بعضي از موارد که اهداف درسي به هم نزديک باشد به صورت تلفيقي در پايه چهارم و پنجم مي توان اجرا کرد اين شيوه را در درس تاريخ اجرا نمودم.
عنوان درس: خلافت حضرت علي (ع)
قبل از شروع درس و اجراي اين شيوه به فراگيران محورهايي را که آنان مي توانند اطلاعات خود را درباره آن و مرتبط با موضوع درسي ارائه نمايند را بر آنان تبيين مي نمايم و سپس بعد از انجام فعاليت هاي مقدماتي از جمله سلام و احوال پرسي و بررسي تکاليف جلسه قبل و ايجاد انگيزه و... در مرحله ي اجراي تدريس- اين شيوه را اجرا مي نمايم.
ابتدا برگه هاي A4 که از قبلاً به تعداد فراگيران تهيه نموده ام که اين برگه ها داراي سه قسمت مي باشد را در اختيار آنان قرار مي دهم لازم به ذکر است که اين شيوه را مي توان هم به صورت فردي و هم به صورت گروهي اجرا نمود.
برگه هاي A4 داراي سه قسمت و هر قسمت با سئوالي مشخص گرديده که شامل:
|
چ1- درباره موضوع يا محورهاي ارائه شده چه مي دانيد؟ |
چ2- درباره موضوع يا محورها چه چيزهايي مي خواهيد بدانيد؟ |
چ3- چه چيزهاي جديدي ياد گرفتيد يا چه موضوعاتي برايتان تازگي داشته و جالب بود؟ |
بعد از قرار گرفتن برگه ها در اختيار فراگيران از آنان مي خواهم که در ستون چ1 هر اطلاعاتي که دارند با توجه به موضوع و محورهاي ارائه شده ليست نمايند و به ترتيب بنويسند و زمان مشخص نيز در اختيار آنان قرار مي دهم.
- بعد از اتمام وقت از آنان مي خواهم که در ستون چ2 خود به سئوال مطرح شده که چه چيزهايي مي خواهند بدانند را تکميل نمايند قطعاً در اين ستون بچه ها در ذهن خود سئوالاتي را که به دنبال يافتن پاسخ و دادن جواب از سوي معلم هستند را مي نويسند.
مزيت اين شيوه در اين قسمت اين است که بچه ها در مقطع ابتدايي در خيلي از موارد جرأت سئوال کردن را ندارند و يا معلم ممکن است وقت پاسخ گويي را با توجه به محدوديت زمان در کلاس نداشته باشد لذا بچه ها براحتي سئوالات خود را در اين قسمت مي نويسند.
در مرحله بعد از فراگيران مي خواهم به صورت انفرادي ستون چ1 خود را بخوانند يعني اطلاعاتي را که داشته اند در اختيار ديگران قرار دهند و بچه هاي ديگر ضمن گوش دادن در ستون چ2 خود دقت نموده در صورتي که با خواندن ستون چ1 دوستانشان پاسخ سئوالات مربوط به ستون چ2 خود را دريافت کردند جلوي آن سئوال را ضربدر بزنند در اين قسمت قطعاً تعدادي از سئوالات مطرح شده در ستون چ2 بچه ها با ارائه اطلاعات ستون چ1 دوستانشان پاسخ داده خواهد شد و بعد از اتمام وقت در نظر گرفته شده سئوالاتي که ممکن است بچه ها پاسخ آن را دريافت نکرده باشند را روي تابلو ليست نموده که معلم مي تواند خودش ضمن جمع بندي مطالب پاسخ آن را ارائه داده و هم مي تواند آن را به عنوان يک فعاليت تحقيقي به خود شاگردان واگذار نمايد.
- در مرحله ي بعد بچه ها با تکميل ستون چ3 خود هم کار تدريس را به پايان مي رسانند و ضمن جمع آوري برگه ها و مطالعه آن به اين فعاليت فراگيران نمره داده و همچنين با نقطه نظرات و توانمنديها و سلايق و علايق آنها در درس مورد تدريس آشنا مي شود.
در خاتمه لازم است به تعداد ديگري از شيوه هايي که بنده در امر تدريس از آن بهره مي برم و اين شيوه ها حاصل تلفيق تجارب و مطالعات مي باشد اشاره نمايم که ارائه کامل آن در اين مقوله نمي گنجد.
- شيوه ي يادگيري و ياري رسان
- شيوه طرح خط مقدم
- شيوه آموزش انشاء به طريقة گام به گام
- شيوه ي رفع مشکلات حسي، حرکتي بچه هاي پايه اول (مرتبط با املاء) از طريق شعر
- شيوه هاي گوناگون شعرخواني (10 شيوه به صورت فردي و گروهي) و...
راحت ،آسان ،ارزان و بی دردسر کارای آماری و تجزیه وتحلیل داده های مقالها و پایان نامه هایتان را به ما بسپارید