انجام کارهای spss -مقاله-پایان نامه

********

فهرست مطالب

تعريف

رويكردهاي نظري بر ناتواني هاي يادگيري

نظريه هاي رفتاري

نظريه هاي شناختي

راهبردهاي فراشناختي

جنبه هاي پزشكي

درمان دارويي

فنون شناختي در درمان

فنون رفتاري در درمان

رشد حسي حركتي

ديد حركتي گتمن

تئوري تشكيل نظام عصبي دمن و دلاكاتو

اختلالات زبان

محاسبه

اختلاق نقص توجه

رشد اجتماعي

*************

مقدمه

در سالهاي اخير پژوهش و مطالعه درباره ي كودكاني آغاز شده است كه حالت و كردار آنان براي بسياري از پدران و مادران و معلمان و مددكاران حيران كننده است، زيرا اغلب آنان علي رغم داشتن هوش طبيعي، بدون بهره گيري از آموزش هاي ويژه قادر به ادامه ي تحصيل نيستند. يا برخي ديگر ممكن است يك روز مطالبي را بخوبي فرا گيرند و روز ديگر تمام آن را فراموش مي كنند.

عده اي ديگر در پاره اي از كارها بر بسياري از همگنان خود برتري و پيشي مي گيرند و در قسمتي ديگر مانند كودكان كوچكتر از خود عمل مي كنند. اين كودكان به تدريج در مي يابند كه ساير كودكان از نظر وضع درسي از آنها بهتر هستند و احساس حقارت را تجربه مي كنند. كم كم بيزاري از درس مدرسه در آنها به وجود مي آيد. والدين آنها كه اغلب از دلايل ناتواني هاي يادگيري آنان بي خبر هستند، با فشارهايي كه به كودك مي آورند، مشكل را چند برابر مي كنند.

در اين مجموعه ابتدا به نظريات و تعاريف مختلف در مورد ناتواني هاي يادگيري از جمله نظريه هاي رشدي، نظريه هاي رفتاري، نظريه هاي رشد مهارت هاي حركتي، نظريه هاي شناختي پرداخته شده است. همچنين اين مشكل از جنبه هاي پزشكي و عصب شناختي نيز مورد بررسي قرار گرفته است.

سپس به انواع و گروهبندي ناتواني هاي يادگيري به گروه ها يا كودكاني كه با دشواري ها در رشد مهارت هاي ادراكي- حركتي، پردازش اطلاعات ديداري، پردازش اطلاعات شنيداري، تكلم يا گفتار، مشكل در حافظه، خواندن يا هجي كردن، يان نوشتاري، رياضيات، تقسيم گرديده اند.

بخشي به سبب شناسي اين اختلال و درمان هاي دارويي و قسمتي به ارائه ي راهبردها و راهكارهاي عملي جهت رفع مشكلات رايج تحصيلي و يادگيري پرداخته است.

                                رشدي

ناتواني هاي يادگيري        الف- اختلال توجه- اختلال حافظه- اختلال ادراك- اختلال ادراكي- حركتي

                                ب- اختلال فكري- اختلال زباني

اختلال يادگيري تحصيلي 1- خواندن 2- اختلال در دست خط 3- اختلال رياضي 4- اختلال هجي كردن و نوشتن

مشكل در خواندن: 80% كودكان LD مشكل خواندن دارند. مشكلاتي در يادگيري رمزگشايي لغات، مهارتهاي پايه اي شناسايي لغت و درك مطلب خواندن دارند.

اختلال در بيان نوشتاري: از واژه نوشتارپريشي (ديسگرافيا) براي كودكاني كه علي رغم هوش طبيعي بسيار بد مي نويسند.

مهارت پيش نياز نوشتن با دست:

1- درك موقعيت بدن فرد نسبت به اشياء مفاهيمي چون بالا، پايين، زير، رو، راست، چپ ادراك اندازه ها، شكلها و بازشناسي آنها

2- درست گرفتن مواد و تنظيم وضعيت كاغذ نسبت به چشم و بدن

اختلال بيان نوشتاري اولين بار به عنوان يك اختلال روانپزشكي در Dsm 3-R و با نام اختلال مربوط به رشد در نگارش بيان معرفي شد. (كاپلان- سادوك 1998)

تعاريف DSM 4 از ناتواني هاي يادگيري

اختلال رياضي: مشكل در مهارتهاي زباني، مهارتهاي ادراكي، مهارتهاي رياضي و مهارتهاي مربوط به توجه مي باشد.

اختلال در خواندن: خواندن توام با اشتباه به صورت حذف، افزودن و دگرگون ساختن كلمات، سرعت خواندن پايين و حداقل فهم از جمله، مشكل در تفكيك بين حروف از نظر شكل و اندازه، ضعف در هجي كردن، نارسايي در به خاطر آوردن اسم و صداي حروف.

اختلال بيان نوشتاري: اشتباهات دستوري، ناتواني در به ياد آوردن احساس جنبشي كلمه ها، بي ميلي به مدرسه و انجام تكاليف كتبي، بي علاقگي كلي به كار مدرسه، احساس بي كفايتي و نااميدي

تعاريف ناتوانيهاي يادگيري

1- بدكاري سيستم عصبي مركزي

2- الگوي نامناسب رشد

3- مشكل يادگيري و تحصيل

4- اختلاف بين سطح پيشرفت و توان بالقوه

5- نبود علل ديگر

روشهاي تعيين انحراف نمره از سطح پايه:

1- روش پايه ذهني                                 سن عقلي= درجه مورد انتظار خواندن

3 عامل است: سن عقلي، سن تقويمي، سن پايه

             3

Achievement age = سن پيشرفت

Expectaney age = سن مورد انتظار

رويدكردهاي نظري بر ناتوانيهاي يادگيري

نظريه هاي مبتني بر روانشناسي رشد و رسش نقص رسشي: نقص در رسش عبارت است از كندي در جنبه هاي ويژه اي از رشد عصب شناختي

مراحل رشد از ديدگاه پياژه:

1- مرحله حسي- حركتي، كودك به واسطه حس و حركت ياد مي گيرد.

2- مرحله پيش عملياتي، در اين مرحله كودك توانايي قضاوت شهودي پيدا مي كنند و همين طور تفكر نمادين را آغاز مي كنند.

3- دوره (11-7) سالگي مرحله عمليات عيني: حالا، كودكان توانا مي شوند كه پيامدهاي عمل را درك نمايند و اشياء را در طبقه بندي منطقي گروه بندي كنند.

4- مرحله عمليات صوري: يك مرحله انتقال عمده در فرآيند تفكر است و تقريباً از يازده سالگي آغاز مي شود.

كودك در سنين اوليه مدرسه (شكل+ محتوا) = انديشه فاقد انديشه = محتوا

دلالتهاي نظريه هاي رشدي بر ناتوانيهاي يادگيري: عدم رسش يك عامل اصلي در به وجود آمدن مشكل تحصيلي است- محيط آموزشي عامل ديگري است- آمادگي

نظريه هاي رفتاري ناتوانيهاي يادگيري: آموزش مستقيم و تحليل رفتاري

مراحل يادگيري: 1- اكتساب يا فراگيري      2- كارآمدي   3- نگهداري   4- تعميم

آموزش مستقيم: از روشهاي بسيار متداولي كه از رويكرد رفتاري پيروي مي كند، عناصر اصلي تشكيل دهنده آموزش مستقيم تعريف دقيقي اهداف رفتاري، اندازه گيري مداوم عملكرد دانش آموز، استفاده منظم از پس خوراند، تقويت و سازماندهي دقيق محتواي آموزش مي باشند.

تحليل رفتاري: در اين روش معلم تكاليف درسي را بر اساس مهارتهايي كه دانش آموز براي انجام دادن آن تكليف نياز دارد تحليل مي كند. هدف تدريس در اين روش كمك به دانش آموزان به منظور فراگيري و تبحر در مهارتهايي است كه در آنها به پختگي نرسيده اند.

موارد زير روشهاي توصيه شده در تحليل رفتار و آموزش مستقيم را خلاصه مي كند:

1- مجموعه هدفها و هدفهاي رفتاري

2- فراهم كردن مواد آموزشي به گونه اي متوالي و در گامهاي كوچك

3- ارايه جزئيات با مثالهاي متعدد

4- فراهم كردن فرصتهايي به منظور تمرين مهارت جديد آموزش داده شده

5- دادن پسخوراند و بازخورد اصلاحي به دانش آموز

6- ارزيابي سطح پيشرفت دانش آموز

مراحل يادگيري

1- اكتساب يا فراگيري: در اين مرحله دانش آموز با دانشي جديد مواجه مي گردد ولي آن را كاملاً درك نمي كند يا نمي فهمد دانش آموز نياز به حمايت بيشتر معلم و هدايت او در جهت استفاده از دانش دارد.

2- كارآمدي: در اين مرحله دانش آموز كم كم دانش را درك مي كند، اما هنوز نيازمند تمرين بيشتري است.

3- نگهداري: در اين مرحله دانش آموز سطح بالايي از عملكرد را بعد از آموزش مستقيم و حذف تقويت حفظ مي نمايد.

4- تعميم: در اين مرحله دانش دروني شده و دانش اموز آن را در موقعيت هاي ديگر نيز به كار مي برد.

نظريه هاي شناختي ناتواني هاي يادگيري:

ايده اصلي اين نظريه اين است كه دانش آموزان از نظر توانايي پردازش روانشناختي با يكديگر تفاوت دارند.

مدل پردازش اطلاعات يادگيري: جريان اطلاعات را در مدت پردازش يادگيري از زمان دريافت اوليه اطلاعات تا پردازش و بعد انجام يك عمل دنبال مي كند. در مورد انسان نيز درون داد (مثل حركات شنيداري)، كاركردهاي پردازشي (پردازشهاي شناختي مثل تداعي، تفكر، حافظه و تصميم گيري) و برون داد (عمل و رفتار) وجود دارد.

1- شنيداري                                          1- پاسخ حركتي

2- بينايي                                              2- رفتار

3- گوش دادن                                       3- صحبت كردن

4- خواندن                                           4- نوشتن

5- محيطي                                           5- يادگيري

6- لمسي

محرك درون داد تا ثبت حسي: input stimuli to sensory register

سيستم ثبت حسي به عنوان يك ميانگير درون داد عمل مي كند به گونه اي كه به تعبير و تفسير و نگهداري اطلاعات آمده از گيرنده درون داد كمك مي كند. در اين مرحله، فرايند ادراك بسيار مهم است، چرا كه به محرك معنا مي بخشد. حواس ديداري و شنيداري بيشترين مقدار اطلاعات محيطي را به ما مي رسانند. حافظه حسي منطبق با حس بينايي را مخزن تصويري و حافظه حسي منطبق با حس شنوايي را مخزن پژواكي ناميده اند.

حافظه كوتاه مدت يا فعال: حافظه كوتاه مدت فرد نسبت به اطلاعات آگاه شده و اين آگاهي هشيارانه است. در حافظه كوتاه مدت (حافظه فعال) اطلاعات به صورت رمز در مي آيد. براي نگهداري اطلاعات در حافظه ي كوتاه مدت در زمان بيشتر از راهبرد تكرار يا مرور ذهني استفاده مي كنيم.

نكات قابل ملاحظه در آموزش:

1- مرور يا تكرار اطلاعات

2- تقطيع يا دسته بندي

3- سازمان دهي اطلاعات

4- معنادار ساختن اطلاعات

حافظه درازمدت و بازيابي: اين حافظه، اطلاعات را به گونه اي پايدار اندوزش و ذخيره مي كند. مشكل افراد با حافظه درازمدت مربوط به اندوزش نيست، بلكه در ارتباط با بازيابي اطلاعات از اين حافظه است.

دو نوع حافظه درازمدت وجود دارد معنايي و رويدادي. حافظه رويدادي شامل اتفاقاتي است كه در زندگي ما رخ داده و به زمان و مكان خاصي وابسته اند. (نوعي تصوير ذهني) در حافظه معنايي، معناها ذخيره مي شوند. معناي يك جمله از جمله ي حافظه ي معنايي است.

ملاحظات آموزشي: راهبردهايي كه به بازيابي اطلاعات از حافظه درازمدت كمك كنند.

1- طرح واره هاي سازماني: اشاره به مجموعه يا يك مفهوم كلي دارد. اين طرح واره براي يادگيري معنادار ضروري است.

2- استفاده از دانش قبلي: اگر اطلاعات جديد با دانش آموز پيوند حاصل كنند، بازيابي سريعتر و آسانتر خواهد شد.

3- سازمان دهي نموداري: معلمان مي توانند ايده ها و لغاتي را كه معمولا با يكديگر مي آيند براي دانش آموز بسته بندي نمايند.

4- روش كلمات كليدي: در اين روش با استفاده از يك كلمه آشنا، دو كلمه را به هم ربط مي دهند، و آنها را معنادار مي سازند.

5- بسيط يا گسترش معنايي: بسط، فرايند تفكر درباره يك مطلب جديد است براي ربط دادن آن مطلب به دانش موجود فرد.

كنترل اجرايي: يكي از ابعاد مدل پردازش اطلاعات است كه با جريان و سازمان دهي فعاليتهاي ذهني فرد سر و كار دارد. كنترل اجرايي تفكر را هدايت و بر پردازش شناختي در زمان يادگيري مديريت مي كند. تصميم هاي اجرايي به مهارتهاي فراشناختي نياز دارد. فراشناخت اشاره دارد به «تفكر درباره تفكر»

كاركردهاي فراشناختي نيازمند هستند كه دانش آموز:

1- از راهبردها براي كنترل يادگيري آگاهي داشته باشد.

2- توانايي انتخاب مناسب روشها را براي برخورد با مشكل داشته باشد.

راهبردهاي فراشناختي تدابيري هستند كه از طريق آنها فرد توانايي نظارت و هدايت راهبردهاي شناختي را پيدا مي كند.

راهبردهاي فراشناختي

راهبردهاي برنامه ريزي: 1- تعيين هدف مطالعه 2- پيش بيني لازم براي مطالعه و يادگيري

3- تعيين سرعت مطالعه  4- تحليل نحوه برخورد با مسئله يادگيري 5- برگزيدن راهبردهاي شناختي مناسب

راهبردهاي كنترل و نظارت: 1- ارزيابي پيشرفت 2- نظارت بر توجه 3- طرح سوال هنگام مطالعه 4- كنترل زمان و سرعت مطالعه

راهبردهاي نظم دهي: 1- تعديل سرعت مطالعه  2- اصلاح يا تغيير راهبرد شناختي

نظريه هاي يادگيري شناختي

·       يادگيري يك فرايند سازنده است.

·       يادگيري در اثر پيوند اطلاعات جديد با دانش قبلي به دست مي آيد.

·       يادگيري بايد در محيط اجتماعي هدايت شده و در سطح مناسب از نظر آموزش اتفاق افتد.

نظريه ويگوتكسي: (منطقه رشدي مجاور):

منطقه رشدي مجاور يكي از مفاهيم اصلي اين نظريه است كه فهم آن براي درك نظريه رشد شناختي ويگوتسكي بسيار مهم است. برخلاف پياژه كه عقيده داشت رشد يا تحول مقدم بر يادگيري است او بيان مي كند كه يادگيري قبل از رشد اتفاق مي افتد. ويگوتسكي عقيده دارد كه فرايند رشد يا تحول به دنبال فرايندهاي يادگيري رخ مي دهند. منظور از منطقه مجاور رشدي، تفاوت بين سطح فعلي رشد كودك و سطح رشد بالقوه اوست.

·       يادگيري راهبردي است در مورد كودكان LD مشكل تنها محدود به ظرفيت حافظه نيست، بلكه مشكل به مديريت بر ظرفيت حافظه مربوط مي گردد. پژوهشها نشان داده است دانش آموزان ضعيف پس از آموختن راهبردها بسيار خوب عمل مي كنند.

·       يادگيري نياز به خودكاري در برخي از مهارتها دارد. بخش از دانش بايد خودكار باشد، يعني نياز اندكي به كوشش پردازي داشته باشد.

·       يادگيري نيازمند انگيزش است. انگيزش به رفتار انرژي و جهت مي دهد. در واقع سايقي براي رسيدن به هدف است.

دلالت هاي روانشناسي شناختي در مورد ناتواني هاي يادگيري

1- بر توجه و دقت دانش آموزان بر تكاليف درسي متمركز شويد و تلاش نماييد كه توجه آنها را به مطالب درسي جلب كنيد.

2- به دانش آموزان ياد بدهيد كه بر امور و مطالب با اهميت تاكيد كند.

3- به دانش آموز جهت پيوند بين اطلاعات كمك كنيد.

4- به دانش آموز زمان كافي براي تكرار و مرور اطلاعات بدهيد.

5- مطالب درسي را صريح و سازمان يافته عرضه كنيد.

6- تلاش كنيد كه دانش آموز به يادگيري معنادار و نه طوطي وار برسند.

جنبه هاي پزشكي ناتوانيهاي يادگيري

پزشكان اولين متخصصاني هستند كه در تماس با كودك ناتوان در يادگيري قرار دارند.

ارزش اطلاعات پزشكي براي معلمان

1- يادگيري در مغز اتفاق مي افتد.

2- پزشكان فعالانه در درمان كودكان ناتوان در يادگيري دخالت دارند.

3- پيشرفت در تكنولوژي پزشكي، كودكان ناتوان در ياديگري را تحت تاثير قرار داده است.

4- پژوهشهاي جاري مغز

مغز: ساختار و كاركردهاي آنها

رفتار يادگيري يكي از فعاليتهاي بسيار مهم مغز است. بر اساس رويكرد عصبي ناتوانيهاي يادگيري در اثر بدكار كردي پيچيده ترين عضو از بدن انسان ايجاد مي شود.

مغز: هر نيمكره مغز داراي يك لب پيشاني Frontal lobe لب گيجگاهي Temporal lobe لب پس سري occipital lobe لب آهيانه اي parital lobe و يك ناحيه حركت است. ناحيه حركتي هر نيمكره، فعاليتهاي ماهيچه اي طرف مقابل بدن را كنترل مي كند.

نيمكره راست و نيمكره چپ: تفاوت در كاركرد

نيمكره چپ زبان را كنترل مي كند. (بيش از 90 درصد) 98 درصد از افراد راست دست و 71 درصد افراد چپ دست ادراك فضايي، رياضيات، موسيقي، جهت گيري، توالي زمان و آگاهي بدن مربوط به نيمكره راست است.

غلبه مغزي: اورتون اولين فردي كه مشكلات زبان و خواندن را بررسي كرد، او عقيده دارد كه واژگون سازي حروف و لغات نشانه اي از عدم غلبه طرحي در نيمكره چپ كه مركز زبان، مي باشد.

عملكرد ناموثر نيمكره ها، اثربخشي كلي افراد و همين طور فرايند اكتساب و استفاده از زبان را كاهش مي دهد.

برتري جانبي: برتري جانبي، اشاره به گرايش انجام دادن اعمال با يك طرف از بدن دارد.

نارسا خواني: مداركي موجود است كه تاكيد مي كند مغز افراد نارساخوان از نظر ساختاري و كاركردي از مغز افراد بهنجار متفاوت است. مغز كودكان نارساخوان در پردازش صداها كند عمل مي كند.

مطالعات كالبدگشايي بعد از مرگ:

در بيشتر افراد پلنوم تمپورال كه ناحيه اي شنيداري در بالاي لب تمپورال است هم در نيمكره راست و هم در نيمكره چپ وجود دارد به صورت نامتقارن است. به اين معني كه ناحيه موجود در نيمكره چپ بزرگتر از ناحيه موجود در نيمكره راست است. اما در افراد LD پلنوم تمپورال در نيمكره چپ نسبت به نيمكره راست در قياس با افراد بهنجار كوچكتر است.

فنون تصويربرداري از مغز:

Magnetic Resonance Imaging             MRI

Brain Electrical Activity mapping      BEAM

Positron Emission Tomography          PET

MRI: ابزاري پيشرفته است كه سيگنالهاي تصويري را بر روي يك پرده ويديويي منعكس مي كند، پژوهش از طريق MRI نشان داده است كه لب پيشاني مغز كودكان نارساخوان و ناتوان در يادگيري مقارن و در مقايسه با كودكان عادي كوچكتر است.

BEAM: روشي براي نظارت بر فعاليت امواج مغز است. اين روش، از روش قديمي EEG گرفته شده است. در اين روش امواج الكتريكي مغز آزمودنيها در برابر صدا، لغات و نشانه هاي بينايي به شيوه اي كامپيوتري ترسيم مي گردد.

PET: ابزار براي اندازه گيري سوخت و ساز داخل مغز است. از PET براي مطالعه متابوليسم مغز كوكان ADHD استفاده شده است.

ناتوانيهاي يادگيري ژنتيك: دوقلوها از نظر ناتواني در خواندن، حتي زماني كه جدا پرورش مي يابند ويژگيهاي مشترك بيشتري دارند.

اين بررسيها بر دو نوعند: ارزشيابي عصب شناختي متعارف و بررسي علايم عصب شناختي ظريف

ارزشيابي عصب شناختي متعارف: در بررسيهاي عصب شناختي متعارف، كنترل كاركرد حركتي، بازتابهاي كودك، اعصاب حسي نيز در محور توجه قرار مي گيرند، اطلاعات پزشكي از قبيل اندازه گيري امواج مغزي، پرتوتابي از رگهاي خوني مغز و كاسه سر، فعاليت زيست شيميايي، غدد و اطلاعاتي درباره سابقه ژنتيكي.

بررسي علايم عصب شناختي ظريف: نابهنجاري هاي عصب شناختي ظريف عبارتند از: مشكل خفيف در هماهنگي، تاخير يا نقص زباني، مشكل در مهارتهاي خواندن، رياضيات و بيش فعالي يا پرجنبشي

اختلال نقص توجه: اصطلاحات ADHD , ADD به شرايط يكساني اطلاق مي گردد. ADD، اصطلاحي آموزشي است كه توسط گروه هاي آموزشي و ADHD اصطلاحي است كه به وسيله پزشكان و روانشناسان به كار گرفته مي شود. اين اختلال با بي توجهي، تكانشگري و گاهي اوقات بيش فعالي مشخص مي گردد. ريشه عصب شناختي داشته و بدكاركرديهاي انتقال دهندگان عصبي نيز در ايجاد آن نقش دارند.

ADHD در كودكان كوچكتر

فعاليتهايي مثل دويدن- پريدن، مثل يك موتور در حال حركت

ADHD در كودكان بزرگتر

زياد حرف زدن در كلاس درس- دعوا با خواهر، برادر، همكلاسي ها

ADHD در نوجواني

مشكلات رفتاري، عزت نفس پايين، بي توجهي و افسردگي

درمان دارويي: داروهاي تحريك زاي رواني مثل ريتالين، دسكدرين وسيلدت، داروهاي ضد افسردگي مثل نورپرامين تفرانين داروهاي ضد تنش مثل كلونيدين، داروي تحريك زاي رواني رايج ترين دارو در درمان ADHD است باعث افزايش فراخناي توجه و كاهش بيش فعالي، افزايش ميزان انتقال دهنده هاي عصبي است.

تغذيه: نقص در ميزان كالري و پروتئين در اوايل زندگي تغييرات آناتوميكي و بيوشيميايي پايداري در مغز ايجاد مي كند، مداركي وجود دارد كه در اثر سوء تغذيه هوش كاهش يافته و اختلال يادگيري به وجود مي آيد.

كنترل رژيم غذايي، حذف مكمل هاي غذايي: وجود مكملهاي غذايي در رژيم غذايي كودك، ADHD ايجاد مي كند.

كنترل سطح خون: بر اساس اين نظريه، بدون كنترل رژيم غذايي، تقريبا يك ساعت بعد از غذا خوردن، سطح قند خون كاهش يافته و انرژي كودك براي يادگيري تنزل مي يابد.

درمان آلرژي يا حساسيت ها: مواد غذايي كه در سنين اوليه زندگي باعث نقص يادگيري و ADHD مي شوند عبارتند از قند، شير، تخم مرغ، گوشت، شكلات، غلات و مركبات البته ارتباط آلرژي و ناتوانيهاي يادگيري معني دار نشده است.

فنون شناختي در درمان ناتوانيهاي يادگيري

در حال حاضر درمان شناختي از جمله با نفوذ ترين رويكردهاست. از همين رو، غالبا آنها را درمانهاي شناختي- رفتاري مي گويند. دليل شهرت: كوتاه مدت، كارآمد و ساختارمند و نظامدارند.

روشهاي مدل سازي:

مدل سازي پيشايندي

مدل سازي وابسته به خطا

مدل سازي بخشي

اصطلاح رفتاري- شناختي: اين روش، رويكردي خودآموز در يادگيري است. به اين معني كه افراد با تقويت و حرف زدن با خود خود بازبيني براي يادگيري برانگيخته مي شوند و جريان يادگيري را كنترل مي كنند.

بازآموزي اسنادي: روشي است كه هدف آن رفع مشكلات انگيزشي دانش آموزان در فرايند يادگيري است. (دويك)

خود پرسشي: بررسيهاي صورت گرفته توسط ونگ و همكاران كارآمدي آموزش يك فرايند فراشناختي به نام خود پرسشي را در بهبود خواندن دانش آموزان مبتلا به اختلال يادگيري مركز توجه قرار دارند.

خودآموزي: اين روش توسط پژوهشگران رفتار شناختي توسعه يافته است.

توالي آموزش

1- الگوسازي شناختي   2- راهنماي بيروني آشكار  3- خود- راهنمايي آشكار  4- خود- راهنمايي كاهنده  5- خودآموزي پنهان

خودبازبيني: در اين روش، دانش آموز درگيري يا عدم درگيري خود را با تكليف خاص پيگيري مي كند. هالاهان و همكارانش به كودكان ناتوان در يادگيري آموزش دادند كه به خودبازبيني بپردازند. اين فن جهت افزايش فراخناي توجه و موثر عمل كردن بسيار موفق بوده است.

مدل حل مسئله: مدلي گام به گام به منظور آموزش حل مسئله است كه از آن مي توان براي حل مشكلات روزمره زندگي و در بر طرف كردن مشكلات تحصيلي و يادگيري استفاده كرد.

فنون رفتاري در درمان ناتوانيهاي يادگيري:

در برخورد با مشكلات رفتاري بايد به فنون علمي متوسل شد.

مديريت رفتار: مديريت رفتار مفهومي مبتني بر شرطي سازي كنشگر به منظور كنترل و اداره رفتار دانش آموز است. روشهاي مديريت رفتار براي نيرومندسازي رفتارهاي مطلوب و همين طور براي كاهش يا حذف رفتارهاي نامطلوب استفاده مي كنند.

واحد رفتاري: A: اشاره به محرك يا حادثه اتفاق افتاده دارد. B: رفتار هدف يا پاسخ كودك است. C: پيامد يا تقويت كننده است.

نظريه تقويت: نظريه تقويت مفهومي اساسي در مديريت رفتار است و مبتني بر قواعدي است كه بايد در فرايند تقويت يك عمل رعايت شود.

هزينه پاسخ: جريمه اي است كه براي فرد يا گروه به خاطر رفتار نامناسب بر اساس جدول از قبل تعيين شده، در نظر گرفته مي شود. در اين برنامه رعايت چند نكته ضروري است.

1- اين برنامه به گونه اي باشد كه پاداش از دست رفته به آساني قابل برگشت باشد.

2- اطمينان حاصل نماييد كه جرايم واقع گرايانه هستند.

3- اطمينان حاصل كنيد كه جريمه بلافاصله بعد از رخداد رفتار نامطلوب ارايه مي گردد.

محروم كردن از تقويت: روشي است كه كودك را از دسترسي به منابع تقويت محروم مي كند. در چنين روشي، دانش آموز از يك گروه كلاسي يا موفقيت آموزشي براي مدت معين به خاطر رفتار نامناسب اجتماعي يا آزار همسالان خود دور مي شود.

تقويت افتراقي رفتارهاي ديگر: در اين روش به رفتار نامطلوب بي تفاوتي نشان مي دهند و رفتارهاي ديگر او را تقويت مي كنند كه با رفتارهاي هدف همساز هستند.

تقويت افتراقي رفتار مغاير: در اين روش رفتار نامطلوب تقويت نشده و رفتار مطلوب كه با آن مغاير است تقويت مي شود.

روش شكل دهي رفتار: روش شكل دهي مبتني بر اين است كه همه رفتارهاي پيچيده از تغيير شكل تدريجي رفتارهاي ساده به وجود مي آيند، اين روش بر فن تقويت تكنيكي استوار است. روش شكل دهي را روش تقريبهاي متوالي نيز مي نامند. تقريبهاي متوالي به مراحل يا گام هاي مختلفي گفته مي شود كه رفتار فرد در جريان تغيير شكل به سوي رفتار نهايي، آنها را پشت سر مي گذارد و هر يك از آن مراحل از مرحله قبلي كاملتر، اما از مرحله بعدي ساده تر است.

قرارداد وابستگي: اساس آن اصل پريماك است، بر اساس اين روش مي توان از رفتارهاي پربسامد براي تقويت رفتارهاي كم بسامد استفاده كرد. (از راهبردهاي مديريت وابستگي است)

اقتصاد ژتوني: از رايج ترين روشهاي مديريت وابستگي است، يك سيستم مبادله اي است كه مستلزم توزيع پاداشهاي نمادين در كلاس درس به عنوان تقويت كننده يادگيري است.

روشهاي آموزش زنجيره محرك- پاسخ: سه روش مختلف با نامهاي ارايه تكليف كامل، زنجيره سازي مستقيم يا رو به جلو، زنجيره سازي وارونه يا رو به عقب وجود دارند. در مستقيم از اولين زنجيره و در معكوس از آخرين حلقه زنجيره ي رفتاري شروع مي كنيم. روش وارونه به دليل نزديك بودن به هدف و نزديكي بين رفتار و تقويت در آموزش رفتارهاي پيچيده از روش مستقيم اثربخش تر است.

رشد حسي- حركتي           حسي- ادراكي

مدل ديد حركتي گتمن. نظام

مراحل رشد عملكردي كودك را در كسب مهارتهاي حركتي ادراكي نشان مي دهد.

نظام پاسخ فطري (رديف الف): كودك زندگي خود را با نظام پاسخ فطري آغاز مي كند. پاسخ ها شامل: رفلكس تونيك گردن (TNR) رفلك از جا پريدن، رفلكس نور، رفلكس چنگ زدن و گرفتن اشياء، دو سويه، رفلكس ايست- جنبشي

نظام حركتي عام (ديف ب): مهارتهاي حركتي يا اعمال جا به جايي مانند خزيدن، راه رفتن، دويدن، پريدن، جست و خيز كردن، لي لي كردن

نظام حركتي خاص (رديف ج): مهارتهاي اين نظام تركيب برگزيده تر و كاملتر مهارتهاي حركتي است، روابط چشم و دست، روابط دست و پا بيان كلامي و روابط حركات دست و چهره (تن گفتار)

نظام حركتي چشمي (رديف د): روابط ديد دو چشمي، مهارتهاي چشمي: تثبيت، تعيين هدف بينايي- جابجايي چرخش يا حركت آزاد هر دو چشم به هر طرف و تمام جهان

نظام گفتار- حركتي (رديف هـ ): نظام يگانه سازي شنودي: ور ور كردن، گفتار تقليدي، گفتار كامل

نظام تجسمي (رديف و): توانايي يادآوري يا بازخواني ديده هاي پيشين كليه شنيده ها، لمس شده ها يا حساس هاي قبلي، رديف (و) توانايي به نظر آوردن، بازخواني يا تجسم تصوير ذهني از سوي فرد مربوط مي شود.

ديد يا ادراك (رديف ز): ديد يا ادراك نتيجه مستقيم يادگيري كامل و بي نقص در سطوح پشتيباني زيرين است.

شناخت (رديف ح): نمايشگر شناخت است.

تئوري ادراكي- حركتي كپهارت: رشد الگوهاي حركتي

تعميم هاي حركتي: گسترش و تركيبات الگوهاي حركتي به تعميم هاي حركتي منجر مي گردد. كپهارت 4 تعميم را بيان كرده است: 1) توازن و نگهداري وضع تن 2) تماس 3) حركت و جابجايي 4) گيرش و رانش

ساخت زماني:

1- همزماني يا مفهوم تواماني: پديده هايي است كه با هم در يك زمان اتفاق مي افتند. فعاليتي را دو عضو بدن با هم در يك زمان انجام مي دهند (بافندگي)

2- ريتم يا فاصله هاي زماني يا مساوي (دويدن، پريدن، سخن گفتن)

3- توالي يا ترتيب امور در مقياس زماني: كودك در توالي پس از زدن توپ، بايد فرار كند.

تئوري تشكل نظام عصبي دمن و دلاكاتو: عقيده داشتند تكامل نظام عصبي بر اساس يك روند منظم تشريحي در نظام اعصاب مركزي است و انسان مرحله به مرحله به سطوح بالاتري از نظام عصبي مي رسد. شش كاركرد تكاملي در انسان وجود دارد عبارتند از: مهارتهاي حركتي، سخن گفتن، نوشتن، خواندن، فهم سخن و تشخيص حجم با ابعاد سه گانه (مهارتهاي پساوايي)

توالي مرحله حصول به حركات كامل: 1- غلت زدن 2- تحرك موضعي به صورت دايره اي و بالعكس 3- خزيدن بدون طرح 4- خزيدن هماهنگ 5- خزيدن دو جانبي 6- خزيدن متقاطع 7- چهار دست و پا راه رفن بدون طرح 8- چهار دست و پا راه رفتن دو جانبي 9- چهار دست و پا راه رفتن متقاطع 10- تاتي پايي كشيدن (پا كشيدن) 11- راه رفتن بدون طرح 12- راه رفتن متقاطع

تمريناتي براي رشد حركتي

تمرينات حركتي بزرگ: تمرينات گام- تمرينات زميني- تمرينات چوب موازنه

تمرينات گام: 1- گام به جلو  2- گام به عقب 3- گام به پهلو 4- حركات گوناگون 5- تقليد راه رفتن حيوانات 6- تقليد حركات در فضا (خيزش كانگورو) 7- راه رفتن متقاطع 8- عبور از روي نشانه 9- بازي قوطي 10- گذشتن از كنار خطوط 11- عبور از نردبان 12- حركت دادن دست و پاها 13- سينه خيز رفتن 14- خزيدن با مانع

تمرينات چوب موازنه (حفظ تعادل): 15- گام به جلو 16- گام به عقب 17- گام زدن كناري 18- حركت هاي گوناگون

ساير تمرينات حركتي بزرگ: 19- اسكيت برد 20- نشستن و برخاستن 21- چرخش و پرش 22- لي لي كردن 23- تمرينات جستن و پيچ پيچك 24- گام هاي سرعت 25- پرش جفت پا 26- بازيهاي اكردوكر 27- بازيهاي هوپ 28- استرگل 29- مهارتهاي طناب

تمرينات تن آگاهي و نقش اندام ها: 1- اشاره به اندامها 2- آدمك متحرك 3- بازي بابام ميگه 4- اجزاء فراموش 5- معماي قطعات 6- نقاشي در اندازه طبيعي 7- شناخت اندامهاي بدن از طريق دست زدن به آنها 8- لال بازي (پانتوميم) 9- پيگيري دستوران 10- پيچ و تاب در حركات 11- بيان چهره اي 12- بازي در آب

تمرينات حركتي ظريف

الف- پرتاب كردن و گرفتن: 1- پرتاب كردن 2- گرفتن 3- بازيهاي با توپ 4- بازيهايي با تيوپ تاير

ب- تمرينات هماهنگي چشم و دست: 5- ترسيم با ردگيري 6- كنترل آب 7- بريدن با قيچي 8- نمونه سازي 10- بازي وردنه يا نورد 11- بازيهاي ابتدايي 12- تمرينات مواد و كاغذ 13- آدمك خيمه شب 14- گيره هاي لباس 15- كپي طرح ها 16- تا كردن كاغذ

ج- تمرينات روي تخته سياه: 17- تمرين نقطه نقطه 18- ترسيم دواير 19- اشكال هندسي 20- حروف و اعداد

د- تمرينات حركات چشم: 21- بازآموزي تعقيب چشمي 22- انگشت و نور چراغ قوه 23- توپ متحرك 24- تمركز سريع 25- رديابي با چشم

ادراك بينايي: 1- روابط فضايي- مكاني 2- تميز بينايي 3- تميز نقش از زمينه 4- اكمال بصري 5- بازشناسي شي

آزمونهاي ادراك بينايي (فراستيگ): 1- هماهنگي بينايي- حركتي 2- ادراك نقش 3- ثبات ادراكي 4- ادراك وضع 5- ادراك روابط فضايي

ادراك شنيداري: 1- تميز شنودي 2- حافظه شنودي 3- توالي شنودي 4- تركيب يا پيوند شنودي

ادراك هاپتيك به داده هاي دو مسير حسي- لامسه و احساس عضلاني مربوط مي شود.

فصل 9- زبان: خواندن و گوش دادن به عنوان درون داد يا مهارتهاي دريافتي و سخن و گفتن و نوشتن برون داد يا مهارتهاي بياني

اختلالات زبان

زبان دروني

زبان دريافتي: بيان جملات و كلمات به شيوه ي طوطي وار بدون فهم معني آنها را اكولاكيا گويند.

زبان بياني

زبان بياني:

دسينوميا        ناتواني در يادآوري و بيان نام اشياء و امور مربوط مي شود.

آپراكسيا       ناتواني در توليد صداي مناسب كلمه، نمي توانند زبان و اندام هاي گويايي خود را براي توليد صدا موافق ميل خود حركت داده و به آنرا اداء نمايند.

يكي از فنون براي كشف فراگردهاي زباني-رواني روش «شيوه تكميل» يا روش كامل كردني است كه بر اساس اكمال گشتالتي- انگيزه ي تكميل يك كل ناقص به وجود آمده است.

گوياگ: گوش دادن و سخن گفتن

سطوح گوش دادن:

1- ادراك شنودي اصوات غيركلامي

2- ادراك شنودي اصوات منفرد كلامي

1- صامت هاي هم صداي اول- بازشناسي سمعي براي مثال صامت پ را در تصاويري از پول، پا، پارو، پرده مي توان نشان داد. 2- جعبه هاي صوتي 3- صامت هاي اول مشابه يا متفاوت 4- صامت هاي ناهم شكل يك صدا 5- بشنو و بنويس 6- جابجايي حروف 7- بازي پيوند شادي 8- شنيدن صامت ها 9- چيستان هاي هم قافيه 10- آگاهي از كلمات هم وزن 11- هجاهاي جور و ناجور 12- تشخيص هجاها

فهميدن كلمات: 13- نام چيزها 14- مفاهيم افعال 15- تصاوير 16- مفهوم صفات 17- توسعه مفاهيم 18- طبقه بندي مواد

آزمون BGT بندرگشتالت

DTLA «آزمون استعداد يادگيري»

1- تضادهاي تصويري                             pietorial opposities

2- فراخناي دقت بينايي در اشياء                visual attention span for objects

3- حافظه طرح و علائم                           memory for designs

4- فراخناي دقت بينايي در حروف

ITPA «آزمون هاي توالي شنودي»

I.T.P.A آزمون توانمنديهاي رواني-زباني ايلينويز

D.A.T: آزمون گوديناف

تستهاي سايكومتريك: آزمون اندازه گيري توانايي هاي كودك و نتايج حاصله با توانايي هاي ساير همسالان

گرفتن نوار مغزي الكتروآنسفالوگرام                      (EEG)

اندازه گيري جريان عصبي نرومتري                      neurometry

عكس برداري از جمجمه با اشعه ايكس                  Skullx rays

پرتونگاري محوري رايانه اي و تصويربرداري از طريق موج مغناطيسي

Computerized axial tomography & magnetic resonance imaging

بدشكلي جزئي مغز                        overactive impulsiveand destractable

كارپوس كالوسيم Carpus collosum دو بخش مغز يا كره مغز توسط دسته اي از تارهاي صوتي به اين نام به هم مرتبط مي گردند.

استريفوسمبوليس (علائم پيچ و تاب خوردگي) يعني غالب نبودن يكي از نيم كره ها بر ديگران براي فعاليتهاي گفتاري

ايام بحراني: Critical periods

بدشكلي جزئي مغز: در دوره جنيني مغز بد شكل گرفت است. (در تشكيل و توزيع سلولهاي عصبي)

نقص جزئي در عملكرد مغز: نابهنجاري در ماهيت يا ميزان اين انتقال دهنده هاي عصبي مي باشد. (نقص عملكرد)

نظريه غالب نبودن يكي از نيمكره هاي مغز: آن نيم كره اي مغز كه فعاليتهاي گفتاري شخص را كنترل مي كند نيمكره غالب است.

خواندن

اولين مرحله خواندن، مرحله حافظه بينايي يا مرحله واژه پردازي است.

فونوس صوت يا آواست. Phonos، كوچكترين واحدهاي صوتي «فونومتر» ناميده مي شود.

در آموزش خواندن به كودك LD روش بنگر و بگو و روش تجربه زبان متكي بر مهارت آواشناسي كودكان است. براي كودكاني كه اين مهارت را ندارند، مناسب نيستند.

در مراحل اوليه صرفا به آموزش حروف اول كلمات پرداخت.

روش اورتو- گيلينگام- استيل مان نمونه هاي اين روش ها، خواندن و هجي كردن را به همراه هم به كودك مي آموزند.

بازي مارها و پله ها

چگونگي آزمون هجي كردن: اگر در هجي كردن كودك اشتباهات آوائي بسياري به چسم مي خورد، آن روانشناس مهارت تشخيص شنوايي كودك را تست مي كند.

كلماتي كه از نظر هم آوائي همانند ولي از حيث نوشتاري داراي شكلهاي متفاوتي هستند (مثل بافت و تافت و يافت) هم آوا ناميده مي شوند.

فرايند هجي كردن در مغز:

خطاهاي هجي كردن

خطاهاي آوائي

خطاهاي بينايي

خطاهاي جايگزيني حروف

خطاهاي حذف و اضافه كردن حروف

خطاهاي مربوط به توالي حروف

خطاهاي بدون دليل

نوشتن: چگونگي آزمون نوشتن

تهيه سه نمونه از نوشته كودك

1- يك قطعه اشيايي درباره موضوعي خاص

2- نوشتن ديكته

3- نسخه اي از خوشنويسي

مشكل ويژه خواندن                          مشكل ويژه نوشتن

نقايص مشكل ويژه نوشتن

اختلال در تنظيم حركات                 نقص حافظه بينايي

نقص درك بينايي                          نقص در تنظيم فاصله ها

اختلال در نحوه گرفتن مداد             كاهش نرخ پردازش در كودكاني كه در نوشتن بسيار كند هستند.

محاسبه: انواع مشكلات رياضي

مسايل رياضي نياز به مهارت درك زبان دارد.

توصيف شفاهي علوم رياضي

درك رياضيات                                       به كارگيري علائم اختصاري

كنش هاي عملياتي                                  همياري حس شنوايي و حس بينايي

فرايند انتخاب                                        دسته بندي كردن

حافظه توالي                                          مهارت در عمليات رياضيات عيني

حفظ سازمان توالي                                  بقاي كميت

استقرار ارتباط يك به يك                          نمايش ترسيمي اعداد

تفسير علائم فرايند

كمك به كودكان در حل مسايل رياضي:

مرحله 1: شمردن، طبقه بندي كردن، جفت كردن، مرتب كردن اعداد

مرحله2: جمع و تفريق ضرب و تقسيم

مرحله3: اندازه گيري شكل، زمان و پول

ماشين حساب و رايانه

تشخيص اعداد

جفت كردن بر حسب اندازه، رنگ، شكل

طبقه بندي

مرتب كردن اعداد

منها كردن

جمع كردن

فصل زبان: اختلال زبان

درك زبان «زبان ادراكي»

كاربرد زبان «زبان توصيفي»

مهارتهاي فرازباني: مهارتهايي مربوط به توان تحليلي بازتاب يا عكس العمل نسبت به خود زبان است.

بخش هاي زبان: 1- دقت 2- قدرت شنيداري 3- قدرت تميز شنيداري 4- حافظه زبان 5- علم معاني

مشكلات زبان:

زبان توصيفي

زبان ادراكي

نارسايي حركتي گفتاري

اختلال نقص دقتAttention Deficit Disorder  

حفظ سازمان توالي: مشكل در حفظ سازمان توالي از ضعف درك مطلب يا شنوايي متمايز گردد.

هماهنگي و بي حركتي:

انواع بي مهارتي:

نقص طراحي حركت: نارسايي در انجام دادن حركات ماهرانه و موزون ß نقص در كنترل حركات ارادي در مغز

مشكل تعيين حالت بدن در فضا: ناشناسايي ß در تشخيص حالت اعضاي بدن در فضا دچار مشكل است.

مشكل جهت يابي: نقص بينايي- فضايي ß تميز راست از چپ

مشكل نقص بينايي- فضايي در عمليات پيچيده اي مانند گره زدن بند كفش، رسم تصوير و گرفتن توپ در فضا

رشد اجتماعي و عاطفي:

رفتارهاي ناشي از مشكل ويژه يادگيري:

1- اجتناب از رفتن به مدرسه

2- اجتناب از انجام تكاليف شب

3- اعتياد به تلويزيون

4- تقلب كردن

5- پرخاش

6- كنترل رفتار

7- ترك كردن

8- كناره جويي

فهرست منابع:

- اختلالات يادگيري. (از نظريه تا عمل). دكتر حسن احدي. دكتر عليرضا كاكاوند. نشر ارسباران. 1382

- ناتواني هاي يادگيري. اكبر فريار. فريدون رخشان. انتشارات مبنا. 1279

- اختلالات يادگيري. دكتر عزت الله نادري. مريم سيف نراقي. انتشارات اميركبير. 1381

- نارساخواني و ساير مشكلات يادگيري. مارك سيليكو يتز. ترجمه دكتر عصمت فاضلي. انتشارات يسطرون. 1382

- درمانگري شناختي- رفتاري افراد دچار ناتواني هاي يادگيري. بيزا استنفورت كروز. داگنان ديويد اگنان. كنستانتينيوس لوميديس. ترجمه دكتر عصمت دانش. انتشارات گلشن انديشه. 1384