انجام کارهای spss -مقاله-پایان نامه

مقدمه                                                                                                   1

امام حسن بن علی (ع)                                                                               4

قیام امام حسین (ع)                                                                                   6

حادثه حره                                                                                              9

محاصره مکه                                                      (60ه )                             10

قیام توابین                                                                ( 65ه )                              10

قیام مختار                                                       ( 67ه)                               12

قیام زید بن علی بن الحسین                                                                         14     

قیام یحیی بن زید                                               ( 125 ه )                           16

قیام محمد نفس زکیه                ( 145ه )                                                       18

قیام ابراهیم قتیل با خمری                                      ( 145ه)                                     22

قیام فخ                                                                                                 24

قیام یحیی بن عبدالله محض                                  ( 176ه)                             30

ادریس بن عبدالله                                               ( 172ه )                            36

قیام محمد بن اسماعیل                              ( 175ه )                                      41

انقلاب ابوالسرایا ( 199 ه )                                                                           43

قیام محمد بن جعفر ( 205ه )                                                                        46

قیام محمد بن قاسم ( 219ه )                                                                        47

قیام عبدالله بن معاویه و ابومسلم خراسانی          ( 131ه )                                     49

منابع و مآخذ                                                                                           51

مقدمه

    برخي ظهور شيعه را به دوران كوتاه خلافت علي (ع)و رخدادها و جنگها و مشكلاتي كه تقريبا"درسرتاسر مدت كوتاه خلافت آن حضرت ادامه داشت نسبت مي دهند و به منزلة پاسخ به روش ناكثين ( آتش افروزان جنگ جمل) و قاسطين ( جنگ افروزان صفين ) و مارقين ( خوارج) مي شمارند .

دسته اي نيز پديدة تشيع را به شهادت حسين بن علي (ع) در كربلا ارتباط مي دهند اينان ادعا مي كنند كه شهادت آن بزرگوار نقطة تحولي عظيم در تاريخ فكري و اعتقادي تشيع است زيراآثار كشتاركربلا به اين كه آتش تشيع را در دلها برافروزد وصفوف آنان را متحد سازد محدود نشدچه بيش ازاين شيعيان دچار اختلاف كلمه و عقيده بودند تشيع قبل از اين فاجعه جز نظريه اي سياسي به شمار نمي آمد و خون درپاي ريخته نشده بود بلكه پس از شهادت حسين بن علي (ع ) تشيع باخون شيعيان بيآميخت و دراعماق جان ودل آنها جا گرفت و به صورت عقيده اي پايدار و ريشه دار درآمد كه آنان را به فداكاري و جهاد درراه آن برمي انگيخت .

خون مطهرحسين بن علي (ع) زمينه رابراي شيعه مهيا كردو آنان رابراي قيام برضد ستم و ستمگران آماده ساخت و با اين كه دردوران اموي و عباسي فشارهاي فكري و سياسي برشيعيان به منتهاي شدت رسيد آنان شهادت مظلومانه آن بزرگوار را درميدان شكيبايي كربلاوشهادت درراه حق و ستمديدگان و مستضعفان نمونه و سرمشق عالي خودقراردادند و درعين اين كه تمام جنبشهاي شيعي مشروعيت و نيروي خود را خلاف قرون پس از جامعه كربلا ازمبادي اسلام و پيام آن دربارة شهادت و فداكاري براي نجات مستضفعان و رنجديدگان ازسلطة ستمگران اخذ كرده است رفتارحسين بن علي (ع) در كربلا پيوسته سرمشق اعلاي همه انقلابيان ومبارزان راه آزادي انسان وكرامت او بوده و خواهدبود.[1]

ليكن آنچه را ماانكار مي كنيم سخنان آنان و ديگركساني است كه معتقدند تشيع رويدادي است نوظهورو وارداتي كه مانند ديگر فرقه هايي  كه دردورانهاي پس از رحلت پيامبراكرم (ص) پديدآمده اند درپرتواوضاع وشرايط معيني به وجود آمده است شرايطي كه انگشت حاكمان در پيدايش آنهابي دخالت نبوده و موجب استقرار آنها بر مستند قدرت و حفظ آنها از شرور جنبشها و انقلاباتي مي شده كه هرچند مدت از سوي كساني كه اجراي عدالت و اصلاح اموردولت و سازمانهاي فاسد آن را مي خواستند به وجود مي آمد و حكام با آنهاروبرومي شدند .

آري آنچه مورد انكارماست اين ادعاي آنها ست كه : تشيع پيش از حسين بن علي (ع ) وجود نداشته وواژه تشيع مفهوم ومحتوايي راكه بعد از آن فاجعه پيداكرده پيش از آن دارا نبوده است ونيز گفتار آنها را تشيع درآراومعتقدات خودبكلي از اسلام سني جداشده است انكار مي كنيم و ترديد نداريم كه تشيع از همان مرحله نخستين با اسلام همراه و جزئي از كل آن بوده واين به متقضاي خصوصي است كه پيامبراكرم (ص) از آغاز بعثت تا آخرين لحظات زندگي خود دربسياري از موارد و به مناسبتهاي مختلف گاهي به گونه اي صريح و زماني به تلويج دربارة علي (ع) ايراد فرموده تاپس از او امورخلافت را عهده دار باشد و به انجام مهمات آن اقدام كند و معتقديم كه پيامبر(ص) همه اختيارات معنوي و اجتماعي و سياسي راكه خداوند برايش مقرر فرموده بودبراي علي (ع) قرارداد و تشيع با اسلامي كه محمدبن عبدا..(ص) براي بشرآورده است چه دراصول و چه درفروع اختلافي ندارد برهمين اساس مصرانه مي گوييم كه تشيع همان اصالت را دارد كه اسلام داراست و چه غيرازتشيع است پديده هاي تازه اي است كه هوسها و مصلحت انديشها آنها را به وجود آورده است .

همه كساني كه عقيده دارند خلافت حق خاندان پيامبراست و ازپس مرگ وي علي بحق و رضايت ووراثت جانشين وي بود واين حق در خاندان علي موروثي است شيعه ناميده مي شوند ، آنها مختلف دارند بعضي فرق شيعه عقيده دارند كه امامان معصومند و صفات خدايي در آنها جلوه و هر كه جز اين معقتد باشد از دين بيرون شده است اين گروه به تأئيد نظرخويش گويند كه علي نخستين كس ازمردان بود كه مسلمان شد و كوشش كه درراه اعتلاي كلمه اسلام چنان بود كه بعد از پيغمبرهيچكس همطراز اونبود .

شايد نخستين انقلابي كه در اسلام برضد فرمانروايان وقوع يافته قيامي بوده كه براي جلوگيري از سلطه امويان دردوران خليفه سوم عثمان بن عفان اتفاق افتاده است اين جنبش بدين سبب بود كه مروانیان وامويان در مدينه وديگر شهرها قدرت را قبضه كرده بودند و عثمان و مروان بن حكم و هواداران آنها با خودكامگي واستبداد حكومت مي كردند كه مسلمانان مانندآن را دردوران دوخليفه پيش از او نديده بودند . اين انقلاب اگرچه در آن مهاجران وانصار شركت داشتند از نظر بيشتر تاريخ نگاران داراي ويژگيهاي شيعي بوده و ريشه هاي آن را به عبدا.. بن سبا معروف به ابن السودا ارتباط داده و ادعا كرده اند كه انديشه وصي بودن علي (ع) را او اختراع كرده وباهمين تفكر به كشورهاي مختلف سفر كرده ومردم رابرضد عثمان شورانده است تاآن جاكه سرانجام مردم بطور دسته جمعي به مدينه يورش آورده ه عثمان راكشته و باعلي بيعت كرده اند و عبدالله بن سبادرجنگ بصره دركنارعلي (ع) قرارگرفت و همچنين همچون وسيله اي براي خرابكاري و آشوبگري بوده و سد راه صلحي شدكه اگر اووجودنداشت نزديك بود در بصره ميان دوطرف جنگ انجام گيرد . امانقش اين سوداي موهوم باظهورمعاويه در صحنه سياسي و مخالفت او باعلي (ع) و تجديد جنگ به گونه اي سخت تر و خونبارتر در صفين پايان مي يابد چنانكه گويي نقش واهي او با كشته شدن عثمان و جنگ بصره پايان يافته است .[2]

امام حسن بن علي (ع)

امام حسن بن علي (ع) با انعقاد پيماني كه از مطامع امويان و كينه هاي وحشيانه آنها نسبت به پيامبر(ص) ورسالت اووعلي و فرزندانش (ع) بوده برداشت در انقلاب خاموش و آرام خودپيروزشد و ماسكهايي راكه امويان و كينه هاي وحشيانه آنها نسبت به پيامبر (ص) و رسالت اووعلي و فرزندانش (ع) پرده برداشت در انقلاب خاموش و آرام خود پيروزشد و ماسكهايي راكه امويان براي پوشش اهداف پست خود به كار مي بردند از آنها گرفت و معاويه را آن چنان كه بود نشان داد همچنان كه امام (ع) توانست انقلاب جوشاني راكه سران و بزرگان شيعه آن را به وجود آوردند را آرام سازد . اينان دسته دسته به نزد او آمدند تا آن حضرت را به قيام برضدمعاويه كه به تمام شروط قرارداد و تعهدات خود پشت پازده وادارسازد . آنان به امام (ع) پيشنهاد كردند كارگزارمعاويه راازكوفه بيرون كنند و تأمين همه نيازهاي جنگ را از حيث سلاح و سازوبرگ ضمانت و تعهد كردند ليكن جوش و خروش هواداران و شيعيان امام (ع) را تحريك نكرد و به خطبه ها و سخنرانيهاي آنها گوش نداد.[3]

پس از قتل امام حسن (ع) شيعه گري درمردم كوفه سستي گرفت و چون حسن حق خلافت را به معاويه گذاشت كوفيان نيز از معاويه اطاعت كردند وقتي معاويه فرمان داد علي و خاندان وي را برمنبرهاناسزاگويند شيعيان خشمگين شدند،  معاويه هنگامي كه مغيره بن شيعه را به فرمانداري كوفه مي فرستاد بدوفرمان داد كه علي رالعن كند و مغيره هروقت خطبه مي خواند علي را لعن مي كرد. يك روزكه ضمن خطبه علي راناسزاگفت و عثمان راستايش كرد حجربن عدي برخاست و گفت : آن كس كه وي راناسزامي گوئيد، به فضيلت سزاوارتراست و آن كس كه اورا ستايش مي كنيد به مزمت سزاوارتر است . مغيره گفت : واي برتواز غضب و سطوت سلطان نترس زيراممكن است سلطان امثال تو را هلاك كند . حجرهمچنان برضد تسلط بني اميه بود تا مغيره بمرد و زياد به حكومت كوفه رسيد و مانند پيش علي را برمنبرلعن مي كرد حجرو يارانش از اين قضيه خشمگين شدند واجتماعات براي لعن معاويه تشكيل مي دادند .[4]

وقتي زيادخبريافت به كوفه رفت  و به سالار نگهبانان خويش فرمان داد تاحجررابيآورد ياران حجربه سالارنگهبانان ناسزاگفتند و نگذاشتند به حجردست يابد ، زيادمردم كوفه را فراهم كردوگفت : بايك دست زخم مي زنيدو بايكدست مرهم مي نهيد ، تنهاي شما بامن است و دلهايتان باحجراحمق است ، اين ازپليدي شماست. به خدا بايد بي گناهي خود را ثابت كنيد ، گروهي به سوي شما مي آورم كه اصلاحتان كند . گفتند : ما ازاطاعت و رضاي توسرنمي پيچيم بار ديگر زياد سالارنگهبانان رابراي دستگيري حجرفرستادكه اورادستگير كرد ، زياد حجرو يارانش را بسوي معاويه فرستاد . معاويه هشت كس ازآنها را به كُشت و شش كس راكه از علي بيزاري جستند آزاد كرد اين رخداد بسال 51 حجري بود.

قيام امام حسين (ع)

     كشته شدن امام حسين (ع) در تهييج شيعيان و متحد كردنشان تأثيربسيارداشت پيش از اين رخداد شيعيان پراكنده بودند زيراشيعه گري يك نظريه سياسي بودكه دردل پيروان خودنفوذنكرده بود وقتي امام حسين (ع) شهيد شد شيعه گري باخون آميخته شد و دراعماق قلوب شيعيان نفودكردوعقيده راسخ آنهاشد.[5]

آري  آن حضرت همراه پدر و بردارش شاهد همه اقدامات خصمانه امويان نسبت به اسلام بود اكنون درميدان مبارزه با معاويه و دستگاههاي حكومت خود كامه و تروريستي او كه مي خواستند امت راازاهداف خود منصرف كنندواسلام را ازمسير خود برگردانند تنها مانده بودو مي ديد اينان چگونه اسلام را دگرگون و اصول و مبادي انساني آنراكه محمدبن عبدالله (ص) پيامبر (ره) آورده است دستخوش فساد وتزويرمي سازد وافكارمردم رابه نام دين باافترابه خدا و پيامبرش تخديرمي كنند تاجايي كه فردمسلمان خود و زندگي و آزادي و شرفش رابامشتي درهم به حكام ستمگر مي فروشدواززندگاني خويش باهمه سختيها وبي رحمي هاومحروميتهاي آن خشنود است آن حضرت همه اين انحرافها و ستمگريهارامي ديد ونگراني سرتاسروجوداورافرامي گرفت و دردو اندوه براي سرنوشت رسالت وانسانيت كه نتيجه اين دگرگوني مهم و خطرناك بود او رابي تاب مي كرد همان تحول پرخطري كه امويها مي كوشيدند آن راهرچه عميقتر سازند.[6]

تشخيص و هويت اسلامي امت را ريشه كن كنند تامطمئن شوند كه اعمال خودسرانه آنها نفرت و انزجارتوده هاي مردم را برنمي انگيزد و احساس و تشخيص گناه كه فرد مسلمان رابه قيام برضد ستم وستمگر وادارد از وجدان و ضميرتوده ها رخت بربست . امويان درراه ريشه كن ساختن روح و هويت اسلامي علاوه برصرف مال و به كارگيري همة وسايل تهديد و ارعاب مكاتب راويان ومحدثان و افسانه سرايان رانيز براي اين منظور به خدمت خود گرفتند . ابوهريره سمره بن جندب ، كعب الاخبار وديگران دررأس مكاتبي قرارداشتند كه معاويه آنها رابراي جعل احاديث تأسيس كرده بود .

دلايل و انگيزه هاي قيام برضد حكومت اموي در دوران معاويه وامام حسين (ع) بسياربود . آن حضرت آنها رادرك مي كرد و مي شنــاخت و در نامه هايي كه گهگــاه به سوي معــاويه مي فرســتاد صريح و روشن آنها راذكر مي كرد. دريكي از اين نامه ها آمده است: هيهات هيهات اي معاويه هرآينه روشني صبح سياهي شب را رسواساخته و تابش خورشيد برروشنايي چراغهاغلبه يافته است . سخن گفتي تا آن حد كه زياده روي كردي و به خود اختصاص دادي تا آن اندازه كه ستم رواداشتي ودست بازداشتي تابخل ورزيدي و ستم كردي تا از حدگذشتي و به هيچ دارنده حقي از حقش بهره اي ندادي تا آنگاه كه شيطان بيشترين بهره و بزرگترين نصيب خود را از توگرفت .

امام حسين (ع) برمخالفت خودنسبت به بيعت با يزيد ورسواكردن معاويه و كارهاوبدعتهاي اوونيزتشويق مسلمانان به قيام برضد وي همچنان ادامه دارد و از جمله فشارهايي كه معاويه برآن حضرت واردكرد، اين بود كه پرداخت مستمريهاي بني هاشم را متوقف و به بيعت امام حسين (ع) موكول كرد . ليكن اين اقدام سودي نداد و معاويه مُرد وامام (ع) همچنان برموضوع خود باقي بود ، بعضي از صحابه مانند امام حسين ازبيعت با يزيدخودداري مي نمودند.

مروان بن حكم با امام حسين (ع) ديداركرد و آن حضرت را اندرزدادكه بايزيد بيعت كند و گفت : اين بيعت براي دين و دنياي تو بهتر است . امام(ع) به او پاسخ داد : اگر امت به زمامداري مانند يزيد بن معاويه گرفتارشود با اسلام بايد خداحافظي كرد  . من ازجدم پيامبرخدا (ص) شنيدم كه مي فرمود: خلافت برخاندان ابوسفيان حرام است پس هرگاه معاويه را برمنبرم ديديدشكمش رابدريد . مروان خشمگين از نزد آن حضرت بازگشت براستي امت در مورد معاويه سهل انگاري كرد و به كسي كه بدتر ازاوبود دچارشد .

امام (ع) به برادرش محمدبن حنيفه وصايايي فرمودكه ضمن آن آمده است من از غرورسرخوشي و براي ستمگري و تبهكاري قيام نكرده ام بلكه تنها اصلاح اوضاع امت جدم را مي خواهم و برآنم كه امربه معروف و نهي از منكر كنم هركس با قبول حق ازمن بپذيرد خداوند بررعايت حــق سزاوارتــراست وهركس دعوت مرا ردكند شكيبايي مي كنم تاخداوندميان من و قوم به حق حكم فرمايد واوبهترين حكم كنندگان است .

درمدتي كه امام حسين (ع) در مكه اقامت داشت اين شهر پرازهيأتهاي نمايندگي اعزامي مردم كوفه بود . هر هيأتي دههانامه ازعشاير و سران كوفيان راباخودداشت كه ضمن آنها از امام مي خواستنددرحركت به سوي آنها شتاب كند تايكصدوپنجاه نامه از آنها نزد آن حضرت گرد آمد . سرانجام در روزهشتم ذي الحجه سال شصت هجري پس ازطواف خانه خدا و سعي صفاومروه درحالي كه مردم براي اتمام حج و مناسك آن با جامه احرام به سوي عرفه رهسپارمي شدند از حالت احرام به سوي عرفه رهسپارمي شدند ، ازحالت احرام بيرون آمده و ازمكه خارج گرديد.

   آري آن حضرت پيش از آن كه اعمال حج خود را به پايان برد از مرگي زودرس به سوي شهادتي هجرت كردكه پس از گذشت سي روزيابيشتر اين هجرتش درسرزمين طف انتظاراورامي كشيد ، شهادتي كه پشت ستمگران را به لرزه درآورد و تخت فرمانروايي آنان راازجاكند و بسياري از نقشه هاي خصمانه نوادگان اميه رابرضد اسلام از ميان برد .[7]

حادثة حــره

   وقتي يزيد خبريافت كه مردم مدينه قيام كرده اند ، جنونش تحريك شد و سخت به هيجان آمد و بي درنگ سپاهي بسيار از جيره خواران و ياران بني اميه از مردم شام به فرماندهي مسلم بن عقبه كه درتاريخ عرب بنام مسرف شهره است به سوي مدينه فرستاد، مردم مدينه با سپاه شام درحره روبرو شدند و جنگي سخت رخ داد . دراين جنگ كه مايه وبال اسلام و مسلمانان بود نخبه اهل مدينه از چابك سواران و بهترين ياران پيغمبركشته شدند و محل وي ورسالت بشمار بوداز ميان بردند و آنراآلوده كردند . سپاه شام مسجد مدينه را طويله اسبان كرد و حرم و مكانهاي مقدس را براي ربودن اثاثيه آن ويران كردند .

محاصرة مكه

     مسلم بن عقبه طبق دستوريزيد بن معاويه براي جنگ با ابن زبيرروبه سوي مكه آمد ، چه ابن زبيربه آنجا پناه آورده بود و مردم پيرامون او گرد آمده بودند . مسلم درراه خود به سوي مكه حالش دگرگون و بيمار شد ، لذا حصين بن نميررااحضاركرد و فرماندهي لشكر رابه اوواگذارد و به وي سفارش كرد در برابرزبيرمقاومت ورزد و بامردم مكه همان كند كه او با مردم مدينه كرده سپس جان از تنش بيرون رفت و حصين او را درهمان كه مرده بود به خاك سپرد ، ابن زبير خود را براي مقاومت در برابر او آماده كرد و به اتفاق هوادارانش با مهاجمان درحرم و بيرون آن درگيرشدند ، شامي ها خانة كعبه را هدف آتش قرارداده و آن را سوزانيدند . چند روزي از جنگ لشكريان شام با ابن زبير در مكه نگذشت كه يزيدبن معاويه در محلي از كشور شام به نام حاوارين مرد و اين رويداد درسوم ماه ربيع الاول يازده روزپيش از مرگ يزيد اتفاق افتاده است و چون خبرمرگ  يزيد به حصين رسيد بيهوده كوشيد آن را از سپاهيان پوشيده دارد كه مبادا احساس شكست در آنها راه يابد ، بعد از مدتي اين خبر پخش شد و برلشكريان آثار ضعف نمايان شد و حصين به شام بازگشت .

قيام توابين

      جنبش توابين را پنج تن از بزرگان شيعه كه به دوستي علي (ع) و خاندانش معروف بودند رهبري مي كردند كه عبارت بودند از سليمان بن صردخزاعي كه در شرح حالش آمده وي صحابي بوده و محضرپيامبر(ص) رادرك كرده است ومسيب بن بخيه فرازي ، عبدالله بن سعد بن نفيل ازدي ، عبدالله بن وائل تميمي ، و رفاعه بن شداد بجلي ، كه همة آنان با علي (ع) همزمان بوده ودرجنگهاي اوباناكثان و قاسطان ومارقان شركت كرده بودند اينان گهگاه بسيارمخفيانه و درمنتهاي احتياط گرد هم مي آمدند ، برامام حسين (ع) مي گريستند و پيشماني خود راازاين كه به ياري اونشتافتند اظهارمي كردند ، اين رهبران غالبا" به همراه هركسي كه با آنها انس و الفت داشت و به وفاداري و اخلاص او مطمئن بودند درمنزل سليمان بن صرر گردهم مي آمدند ، نخستين اقدام آنها درسال 61 هجري بود ، يعني همان سالي كه امام حسين(ع) در آن كشته شد و آن عبارت بود از گردآوري سلاح و ساز وبرگ نظامي و فراخوان مخفيانه مردم به خونخواهي حسين (ع) وگرفتن انتقام و گروههاومناطق يكي پس ازديگري دعوت آنها را مي پذيرفتند ووضع آنها پيوسته بدين گونه بودتاآنگاه كه يزيدبن معاويه به هلاكت رسيد.[8]

دراين هنگام سليمان بن صردبه شيعيان مدائن كه از كوفه به آن جا منتقل شده بودند و به شيعيان بصره نامه نوشت و از آنها خواست به خونخواهي امام حسين (ع) و انقلاب برضدبني اميه قيام كنند ، آنان دعوت اورا اجابت و آمادگي خود را نمايان ساختند و داعيان و مبلغان خود را در كوفه پخش كردند و رهبران نهضت مردم را گردآوري و آنان را دعوت مي كردند كه به همراه آنها قيام كنند و از اين كه امام حسين (ع) راياري نكردند به پيشگاه خداوند توبه كنند و مردم دسته دسته به آنها مي پيوستند تااين كه شانزده هزارمردپيرامون آنها گرد آمد ، توابين يا انقلابيان خونخواهي حسين (ع) را فرياد مي زدند و ابن زبيروهوادارانش كشندگان حسين (ع) را دشنام مي دادند .[9]

توابين پس از فراهم كردن وسائل كاردر ربيع الآخرسال 65 هجري در عين الورده با عبيدالله بن زياد روبروشدند . عبيدالله درزندگي مروان مأمورشده بودكه عراق رااززيرتسلط امويان درآورد و عراقيان رامطيع كند و پس ازمرگ مروان عبدالملك او رادرمقام خويش بجانهاد. شيعياني كه درعين الورده حضوريافتند تنها از مردم كوفه نبودند بسياري از مردم بصره و مدائن نيز بدانها پيوسته بودند وقتي دوسپاه روبروشدند شيعيان با آنكه درجنگ به سختي پايداري كردند شكست خوردند و پيشواي آنها سليمان بن صردكشته شد و فراريان به شهرهاي خويش رفتند .

قيام مختار

     مختاربن ابي عبيد ثقفي به سال 66 هجري به عرصة سياست گام نهاد وي مطامع بسيار داشت ودر احزاب مختلف رفت و آمد كردو عاقبت با عبدالله بن زبير ارتباط يافت مي خواست وزير وي شود ، اماابن زبير نوميد شد به كوفه برگشت و شيعيان پيوسته مي خواستند ازنهضت توبه گزاران برضد امويان و عبدالله بن زبيراستفاده كند ادعاكرد كه با محمد بن حنيفه پسرعلي بن ابيطالب ارتباط دارد وامين ووزيراوست ، مي خواست بدينوسيله راهي براي وصول به خلافت پيداكند  شيعيان به آساني پيرواوشدند و چون محمدبن حنيفه درمكه از پيروي ابن زبيرخودداري كرد اين قضيه براي پيشرفت هدف مختارمساعد افتاد وامام علي بن الحسين پيشنهاد مختار واموال اورا نپذيرفت ، از اين رو مختارمتوجه محمد بن حنيفه شد پس از آنكه كار مختاردركوفه بالاگرفت ابن زبيركارگزاران خود به نامهاي عبدالله بن يزيد و ابراهيم بن محمد بن طلحه را از آن جا بركنارو حكومت كوفه را به عبدالله بن مطيع واگذاركرد ليكن ابن مطيع بهتر از پيشينيان خود نبود و رفتاراو مردم كوفه را خشمگين ساخت.[10] از اين رو كينه اووابن زبيررابه دل گرفتند و پيرامون مختارگرد آمدند و ديري نپائيد كه قدرت و نفوذ مختارگسترش يافت و ابن مطيع ازكوفه رانده شد دراين هنگام ابراهيم بن اشتر نخعي به مختارپيوست وعراق وديگر مناطق جزحجازو جزيره وكشور شام به زيرفرمان مختار درآمد ، مختار براي نخستين بارواردكاخ دارالاماره شد ودست خود را به سوي مردم درازكردتابراساس دستورهاي كتاب خدا و خونخواهي اهل بيت (ع) وياري دادن به ياري كنندگان آنها با اوبيعت كنند و آنچه را دربيت المال يافت به طوربرابرميان مردم تقسيم كرد بي آنكه ميان عرب و عجم تفاوت نهد همين امرباعث شد كه موالي پيرامون او گردآمدند و درراه طاعت او جانبداري مي كردند . علاوه براين كه سياست او مبتني بردوستي با بني هاشم و علويان بود . سياست اقتصادي او خشم اشراف را برضدوي برانگيخت پس از آنكه براي مختار روشن شد كه امويان و كشندگان امام حسين (ع) اين جنگ را به پيروزي اوبرعرب كوفه انجاميد پشتيباني مي كردند تصميم گرفت درپايان دادن به  زندگي كساني كه دركشتار كربلاشركت كرده بودند شتاب كند لشكر مختارتوانست در نخستين روزاين جنگ پانصد مرد را اسيركند و هنگامي كه اينان را برمختار عرضه كردند معلوم شد دويست چهل وهشت تن از آنها درنبرد طف شركت داشته اند او همگي آنها را كشت و بقيه را آزاد نمود .

مأموران مختار در هرسوبه جستجوي بقيه قاتلان شتافتند و هريك از آنان مخفيگاهي براي خود تهيه كرده درآن پنهان شده بودند . سپس مختارنوحه گراني از زنان كوفه رااجيركرد كه بردرخانة عمربن سعدبنشينند و برامام حسين (ع) و شهداي همراه او نوحه سرايي وگريه وزاري كنند تا احساسات شيعه را برضد امويان وهواداران آنها برانگيزد و براي رسيدن به اهداف خويش آنان را برگردخود بسيج كند . مختار هر كس رابه اندازة جرمــش كيفرمي دادو براي اوعبيدالله بن زياد سراين افعيها باقي مانده بود تااو رابه كيفر برساند. وي به فرماندهي سپاه بزرگي از مردم شام براي آزاد كردن عراق از سلطه زبيريان و شيعيان از راه موصل به حركت درآمده بود اين سپاه را عبدالملك بن مروان به همين منظورآماده كرده بود . هر دو لشكربابيرحمي ودرندگي بسياربه يكديگريورش بردند و به پيكار ادامه دادند تاميدان جنگ پرازكشته هاي هردوطرف گرديد و بيشتر كشتگان ازسپاه شام بودند . سرانجام ابن اشتر توانست با سپاه خود شاميان راشكست دهد . مختارثقفي سرابن زياد و سرابن سعد را به مدينه نزد علي بن الحسين فرستاد. [11]

قيام زيد بن علي بن الحسين

     بهانه جوئي هاي امويان نسبت به او و تعقيب وپيگردوي دراين جا وآن جا و اصرارمردم كوفه به او وعده هاي دلفريب آنها وتعهداتي كه برعهده گرفتند، همة اين عوامل باعث شد كه مانند جدش امام حسين (ع) نثارجان را درراه حق و مكتب و عقيده آسان و ناچيز شمارد ودرخواست آنها را بپذيرد وبراي فراهم كردن وسايل پيكار باگردنكشان وستمگران رهسپار كوفه گردد . زيد پنهاني وارد كوفه گرديد و شيعيان باهمان روحيه و عزمي كه بامسلم بن عقيل فرستادة امام حسين (ع) روبروشدند بااورفت و آمد كردندوبااوبيعت كردند و زيد باهركدام آنها عهد و ميثاق بست به همين گونه چهل هزارتن با اوبيعت كردند . باهمة هشدارها و بيمهايي كه پياپي از سوي خويشان و بيگانگان به زيد داده شد وي از تصميم خودبازنگشت و همچنان به تدارك وسايل جنگ مي پرداخت و مي گفت من مردي هستم كه اگركشته نشوم خواهم مرد. او به جدش امام حسين تأسي جست و گفت من مرگ را جزوسعادت و زندگي با ستمگران راجزرنج و ملال نمي دانم ، زيد بن علي چندماه پيوسته به گردآوري افراد و آماده ساختن آنها براي جنگ پرداخت و باسران اصحاب خود همرأي شد كه در آغازصفرسال 122هجري خروج كند ، ليكن براثراخباري كه پياپي دربارة اوضاع كوفه به هشام رسيد به يوسف بن عمر ثقفي حاكم كوفه نامه اي نوشت كه درآن آمده 9است : تو از زيد به علي كه دم خود را دركوفه فروبرده است ومردمش با اوبيعت كرده اند و به تو و لشكرت اهميتي نمي دهد غافلي ، اينك هنگامي كه اين نامه ام به تو رسيد براي دستگيري او پافشاري كن و به امان ده اگر سرپيچي كرد چنانچه براوچيره شدي او رابكش چه او سزاوارآن مي باشد. از اين رو پيروان خود را زيد كه روزپيش تاپاي جان با اوبيعت كرده بودند فراخواند اما سستي وضعف وانصراف درميان آنها راه يافت و براي رهايي از بيعت زيد و عهد و ميثاقهايي كه بااوبسته بودند درصددپيداكردن راهي برآمدند و به پخش شايعات نارواپرداختند تاجمعيت آنها را پراكنده كنند و هواداران او را فريب دهند و زيد ناگزير شد پيش از موعدي كه براي قيام تعيين كرده بود به مقابلة دشمن بشتابتدو كساني راكه تاپاي مرگ با اوبيعت كرده بودند به خروج دعوت كند ، منادي او فرياد يامنصور را سرداد ليكن از چهل هزارتن كه با اوبيعت كرده بودند 218مرد كسي دعوت اورا اجابت نكرد جنگ شروع شد و باشدت ميان اين دو گروه ادامه يافت ، زيد باكمي عده و بسياري دشمنان پيوسته برانبوه يورش مي بردند و آنهاازپيش روي آنان مي گريختند و درجنگ به شهادت رسيد . به گفتة شيخ ابوزهره دركتاب خود به نام (( امام زيدبن علي )) انقلاب زيد درواقع قيام فقيهان و قاريان و محدثات و اهل تقوا و صلاح بود .

قيام يحيي بن زيد

    يحيي درهنگام كشته شدن پدرش در آغاز سالهاي جواني خود بود و بيش از بيست سال عمر نداشت ، او باپدرخود در جنگهايش باامويان در كوفه شركت كرد و هنگامي كه پدرش كشته شد اقامت در كوفه برايش دشوار گرديد وتصميم برخروج از آن گرفت و ازمردم كوفه جزده تن همراه اوباقي نماند و به سوي بلخ روان گرديد و درآنجا برخريش بن عبدالرحمان شيباني وارد شد ودرنزد او بودتاهنگامي كه هشام بن عبدالمك هلاك و وليدبن يزيد عهده دار قدرت وجانشين اوشد . هنگامي كه يوسف بن عمر براقدامات يحيي آگاه شد به كارگزارخود درخراسان نامه اي نوشت و از اوخواست كه به خويش پيغام دهد تا يحيي رابازداشت كرده به قتل برساند . قريش بن خريش چون دريافت او تصميم بركشتن پدرش دارد از جاي جست و گفت پدرم رامكش من يحيي را نزد تو مي آورم . توانگران شيعه اورا آزادكرده او باهفتادتن از يارانش درنيشابورباهواداران امويان به فرماندهي عمروبن زواره جنگي درگرفت ، دراين جنگ ده هزاررزمنده شركت داشت كه با آنها به نبرد پرداخت و باهمين شمار اندك آنان را شكست داد سپس راه خود راادامه داد تا به جوزجان رسيد نصربن سيار سلم بن احوز را باهشت هزارتن از سپاهيان شام براي جنگ بايحيي و يارانش روانه كرد ، ميان دو طر ف به مدت سه شبانه روزجنگ به شدت ادامه يافت تااينكه ياران يحيي كشته شدند و به پيشاني يحيي تيري اصابت كرد و كشته شد .[12]

كه خبركشته شدن زيد درآن پخش نشده باشد و باكشته شدن فرزند يحيي قضايا درهمه جابرملاگرديد و دامنة آن گسترش يافت و درهرشهري دعوتگراني براي اهل بيت پيداشدند . در صحنه سياسي نيزيكي ازنوادگان ابوطالب يعني عبدالله معاويه بن جعفرطيارظاهر ورهبري شيعه را برضد امويان عهده دارگرديد نواده جعفرطياربه همراه بردارانش درسال 126 وارد كوفه شد تااز حاكم آنجا يوسف بن عمرعطاياي خود رادريافت كند او مدت زماني در كوفه اقامت كرد و دخترنواده شبئت بن ربعي تميمي رابه همسري خود درآورد ، شيعيان كوفه از آشفتگي اوضاع خلافت پس از وفات زيدبن وليدبن عبدالمك اغتنام فرصت كرده پيرامون عبدالله بن معاويه گرد آمدند و بااوبيعت كردند همچنان كه مردم كوفه به او دست بيعت دادند وپس ازآن به اتفاق او براي با شامياني كه همراه يوسف بن عمر در حيره متمركزبودند حركت كردند ، اينان چند روزباشجاعت در كوچه هاي كوفه جنگيدند تااين كه يوسف بن عمربه آنها امان داد و به عبدالله بن معاويه اجازه داد از كوفه عقب نشيني كندوي نخست دراصفهان مستقرشد سپس به شهر استخردرفارس كوچ كرد و به منطقه وسيعي سلطه يافت ، بزودي در برابر لشكريان مروان دوم آخرين حاكم اموي در جنگي كه به سال 130 ميان دو طرف اتفاق افتاد شكست خورد ، عبدالله به كرمان و از آنجا به هرات گريخت او اميدواربود با خوشآمدگويي ابومسلم خراساني روبروشود ، ليكن ابومسلم دستورداد او و همراهانش را دستگيركردند و شخصي را مأموركرد به هنگامي كه آنها درخواب بودند پارچه اي روي دهان آنها گذاشت و فشارداد تاهمگي مردند ، اورا درهرات قبري است كه مردم آن را زيارت مي كنند .[13]

قيام محمد نفس زكيه

    محمدبن عبدالله بن حسن بن حسن بن علي بن ابي طالب ملقب به مهدي ونفس زكيه از بزرگان واميران طالبي بود كه درمدينه متولد شد و در آنجا رشد ونمويافت . زماني كه انحلال دولت بني اميه درشام پايه مي گرفت مردان بني هاشم و ازجمله بعضي از بني عباس كه سفاح و منصور جزو آنان بودند بربيعت با او به طور مخفيانه اتفاق نمودند . نوادگان و اعقاب امام حسن (ع) مورد آزاد و شكنجه منصور وديگرخلفاي عباسي قرارمي گرفتند ، بعضي از آنان در زندانها به شهادت رسيدند ، منصور به علت اين كه دوبار بامحمد نفس زكيه بيعت كرده بود ازقيام او وديگرعلويان ترس داشت ازطرفي پس از شكست  نهضت زيدبن علي بن الحسين (ع) و فرزندش يحيي زمينه براي قيامهاي مؤثرتر درجامعه بوجود آمده بود و از علويان تنها امام صادق(ع) و محمدنفس زكيه بودند كه زمينه به دست گرفتن رهبري جامعه در آنها موجود بود و ازسوي ديگر امام صادق (ع) همچون پدر و ديگر اجدادخويش سياست تقيه را دنبال مي كرد و مايل به معامله جهت رهبري فعال همراه با تأثيرات سياسي آن نبود دراين ميان تنها نفس زكيه باقي مي ماند كه به خاطردعاوي مهدوديت و مسيحيايي خودهم زيديه و هم شيعيان معتزلي ونيزجمعي از افراطيون رابه خود جذب نمايد .[14]

دراواخر حكومت امويان  زماني كه ضعف آنان لااقل براي علويان آشكارشده بودگروهي از بني هاشم درابواء انجمني تشكيل دادند كه درميان آنها ابراهيم بن محمد و ابوجعفرمنصوروصالح بن علي و عبدالله بن حسن و پسرانش محمد و ابراهيم و محمد بن عبدالله بن عمروبن عثمان بودند . صالح بن علي ازآن ميان گفت: شما ميدانيدكه گردنهاي مردم تنها به سوي شماكشيده شده واينك خداوند شما را دراين جايگاه گردآورده پس همگي يك تن را ازميان خود انتخاب كنيد وبااو بيعت نمائيد و هم بيان شويدتاخداكاررابرشما راست آرد و هوخيرالفاتحين .

    عبدالله بن حسن از آن ميان برخاست و پس از حمد و ثناي الهي گفت :شما همه مي دانيد كه اين فرزند من همان مهدي موعود است پس همگي با اوبيعت كنيد منصوردرتأئيد گفت : چرابيهوده خودراگول مي زنيد به خدا سوگند شما به خوبي دانسته ايد كه توجه مردم به هيچكس مانند توجهي كه به اين جوان يعني محمد بن عبدالله دارند نيست و هيچكس را مانند سخن او نپذيزند ، همگي گفتند آري به خدا راست گفتي ، پس از آن همگي بامحمد بيعت كردند و دست به دست او دادند ، امام صادق (ع) از دروارد جلسه شد و موضوع و جريان را براي ايشان تعريف كردند ، حضرت فرمود: اين كار رانكنيد زيرا هنوز آن قيام مهدي موعود نرسيده است . [15]

منصور با اينكه دوبار با محمد بيعت كرده بود به محض اينكه به خلافت رسيد دستور تعقيب محمد و برادرش ابراهيم راصادرنمود . منصور از خيال آنها دمي آرام نداشت وي درسال 140 هجري دستور داد عبدالله محض ، پدر محمد و ديگرافراد خاندان او را در مدينه گرفتند و باوضع اهانت آميزي به بغداد آوردند و دستور زندان آنها راصادرنمود ، همچنين منصور دستورشكنجه و تازيانه زدن آنها راصادركرد تامحل اختفاي محمد و ابراهيم را كه پس از به خلافت رسيدن او مخفي شده بودند بگويند .[16]

يكي از پايگاههاي دعوت محمد خراسان بود ، حاكم خراسان به منصورنوشت كه اين مردم به خاطرمخالفت ابراهيم و محمد بيعت خود رامي شكنند . منصوربراي اينكه مردم خراسان را ازبيان يا بيعت بامحمد نقس زكيه بازدارد دست به حيله اي زد . او محمدبن عبدالله عمربن عثمان  ديباج را كشت و سربريده وي را باگروهي به خراسان فرستادتاسوگند يادكنند كه سرمحمد نفس زكيه است .[17] منصورعبدالله محض ، پدر محمد رابراي اينكه محل اختفاي فرزندانش رانمي گفت تحت فشار قرارداد و درنهايت با عده اي از بني حسن (ع) از جمله محمد ديباج زنداني نمود . ابراهيم و محمد از زمان خلافت سفاح متواري شدند و سفاح با اينكه مي دانست فعاليتهايي در خفا مي نمايند . عبدالله محض را اكرام مي كرد بعد ازاينكه محمد ديد پدر وپسرش ( عبدالله وعلي ) و همه اهل بيت او را كشتند باخودگفت تاكي صبركنم . براين اساس برادرش ابراهيم رابطورپنهاني به بصره فرستاد وگفت براي بيرون آمدن كسي رانزدتوخواهم فرستاد . درسال 145هجري منصورعبدالله راكشت . محمد فردي را پهلوي ابراهيم فرستادتاشب يكشنبه اول رجب همراه و همزمان در مدينه و بصره خروج كنند او در شب يكشنبه اول رجب سال 145هجري همه ياران راخبرداد و دريك فرسنگي مدينه دهي به نام مذاد را محل تجمع خود ويارانش قرارداد و خود بادونفربه مدينه آمد ، مردم مدينه با اوبيعت نمودند ، مردم مدينه در قيام محمد نفس زكيه ازخودمردانگي زياد نشان دادند ، كساني كه وقتي منصوربراي مقابله با محمد نيروي جنگي فرستاد فرمانده منصور از مردم خواست كه محمد را تسليم نمايند ، محمد مردم مدينه را امان داد . محمدامارت مدينه را به عثمان بن خالد و منصب قضارابه عبدالعزيزبن مطلب و رياست پليس و شرطه را به عثمان بن عبدالله و ديوان حقوق و عطايارابه عبدالله بن جعفرداد . عيسي بن مولي در رمضان سال 145 هجري در جرف درنزديكي مدينه اردو زد و تصميم داشت جنگ را تاعيد فطربه تأخيراندازد ولي شنيدند كه محــمد گفته است : مردم خراسان بامن بيعت كرده اند وحميد بن قحطبه بامن بيعت كرده است و اگربتواند ازميان لشكريان عيسي فراركند به من ملحق خواهد شد باين ترتيب جنگ شروع شدو محمد ناچارشدكه به ميدان جنگ پانگذارد . عيسي در روزشنبه نيمه ماه رمضان سال 145 هجري مدينه را گرفت و پس از پيكاري كه به قتل افراد بسياري انجاميد ياران محمد از گرداو پراكنده شدند با اين همه محمد بسيار پايداري كرد تاكشته شد ، حميد بن قحطبه سراو را ازتن جداكردوبسياري از طالبين دراين پيكاركشته شدند .[18]

قيام ابراهيم قتيل باخمري

     ابراهيم بن عبدالله بن حسن بن حسن بن علي (ع) كنيه اش ابوالحسن و نام مادرش هند دخترابوعبيده بود . ابراهيم بن عبدالله محض دردين و علم و شجاعت و استقامت همچون برادرش محمد بود . [19]

ابراهيم درسال140 هجري به بصره رفت و دعوت سّري خود راآغازكرد، وي مردم را به برادرش محمد نفس زكيه دعوت مي كرد . امير بصره از دعوت وي آگاه شد و خواست ابراهيم را بگيرد ولي او فراركرد ، همينطور تاسه سال مخفيانه وارد بصره مي شد و دعوت به قيام مي نمودتااينكه بابرادرخودمحمد وعده گذاشت تاروزقبل ازرجب سال 145 هجري محمد در مدينه وابراهيم دربصره خروج نمايد و چون ابراهيم به بيماري آبله مبتلا شد درماه رجب و شعبان رانتوانست بيرون بيآيد و در روز اول رمضان قيام خود را آغازنمود ، ابراهيم وقتي از مكه به طرف بصره حركت نمود درمسيرخود به جزشهركوفه به شهرهايي از جمله موصل ، انباز، بغداد، مدائن ، نيل وواسط رفت ، دعوت او را مردم بصره و فارس و اهواز و ديگر شهرها پذيرفته و به او پيوستند و توانست در بصره سپاهي بزرگ براي مقابله بامنصور فراهم كند ، بدون زمينه نبوده است ابوحنيفه به ابراهيم بطور مخفيانه نامه نوشت كه او به كوفه بيآيد كه اگر به كوفه بيآيد پيروان ابراهيم منصور را خواهند كشت ، منصور از متن نامه اطلاع پيداكرد و زمينه را فراهم نمود و با دادن زهر ابوحنيفه را كشت ، ابو حنيفه به ابراهيم پيشنهادكرده بود كه درصورت پيروزي به عيسي بن موسي به روش حضرت علي (ع) درشام عمل كند يعني زخميان را بكشد ، غنايم را تقسيم كند و كودكان را اسيرنمايد . پس از استقرارابراهيم دربصره ابراهيم براي جنگ بامنصور روي به كوفه نهاد و دربصره مردي به نام نميله بن مره را اميركرد و پسرخودحسن بن ابراهيم را با او بنشاند . به منصور خبررسيد منصور بافرزند خود با30هزارمرد در ري بود و 40هزاررا به افريقيه و تعدادي به حجاز ومكه فرستاده بود ، منصور عيسي بن موسي راكه در جنگ با محمد نفس زكيه آزموده شده بود از حجازفراخواند و اورا براي جنگ با ابراهيم به بصره فرستاد سپاه ابراهيم در محل باخمري بودند ، عبدالواحد بن زياد بن ابراهيم پيشنهاد شبيخون داد ولي زيديه گفتند كاردزدان است ، عبوالواحد پيشنهاد كرد جنگ باعيسي بن موسي رابه او واگذارند و ابراهيم به بصره برود و درهرصورت [20]شكست او از پشت سر حمله كند . زيديه گفتند ابراهيم چون دشمن را ديداركرد چگونه ازبرابر آنها بازگردد ؟عبدالواحد پيشنهادكردخندقي را اطراف لشكر خود حفركند امازيديه اين بار نيز گفتند . آيا مي خواهي بين خود و خداسپرقراردهي ابراهيم خواست لشكر خود را به چند فوج تقسيم كند ولي زيديه نپذيرفتند و گفتند بايكديگردريك صف مي جنگيم و به آيه صف استناد كردند درهرحال جنگ شروع شد و رشادتهاي زيديه و ديگر ياران ابراهيم باعث شد دراولين مرحله حميد بن قحطبه كه يكي از سرداران عيسي بود به سختي شكست خورد و نزديك بود سپاه منصور منهدم گردد ولي عيسي همچنان مقاومت نمود منصوربه جعفرومحمدپسران سليمان دستورداد تابه بصره بروند و سپاه حميد وجعفرومحمد ازيك طرف وسپاه عيسي از سوي ديگرحمله كرده بسياري از سپاه ابراهيم را كشتند و بسياري درآب غرق شدند . ابراهيم با400 نفربماند و حميد گفت تيرباران كنيد وتيري به حلق ابراهيم زدند و جان داد مردم پراكنده شدند و حميد سرابراهيم را پيش عيسي برد وعيسي نزد منصورفرستاد[21]