معمولاً روش‌هاي نمونه‌گيري را به دو دسته عمده تقسيم مي‌كنند:

الف- روش نمونه‌گيري احتمالي[1]          

 ب- روش نمونه‌گيري غيراحتمالي[2]

  • نمونه گیری احتمالی ، یک تکنیک نمونه گیری است که در آن شانس انتخاب هر یک از آزمودنیها در نمونه یکسان و برابر است، این نوع نمونه گیری بیشتر در تحقیقات کمی بکار برده میشود.
  • نمونه گیری غیر احتمالی یا هدفمند، یک تکنیک نمونه گیری است که در آن شانس انتخاب هر یک از آزمودنیها در نمونه یکسان نیست،بلکه  اعضای نمونه بر اساس هدف پژوهش انتخاب خواهند شد،این نوع نمونه گیری بیشتر در پژوهش های کیفی بکار برده می شود.

 

شیوه های نمونه گیری در پژوهش کمی:

همانطور که اشاره شد نمونه گیری احتمالی ، یک تکنیک نمونه گیری است که در آن شانس انتخاب هر یک از آزمودنیها در نمونه یکسان و برابر است، این نوع نمونه گیری بیشتر در تحقیقات کمی بکار برده میشود. در زیر انواع روش های نمونه گیری در پژوهش کمی تشریح خواهند شد.

  1. نمونه گیری تصادفی ساده[3]:

در این نوع نمونه گیری هر یک از اعضا ی جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در نمونه دارند ، منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری ندارد. در این روش ابتدا فهرست اسامی تمامی اعضا را به دست آورده ، سپس به هر یک از آنها نمره ای اختصاص می دهیم و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعداد مورد نیاز را انتخاب می کنیم.  اگر جامعه مورد مطالعه کوچک باشد از روش قرعه کشی استفاده می شود ، یعنی اسامی افراد را بر روی یک تکه کاغذ نوشته و در داخل کیسه قرار می دهیم ، سپس کاغذ ها را به طو ر تک تک خارج می کنیم تا زمانیکه حجم نمونه مورد نظر کامل شود. نمونه گیری به روش تصادفی شانس نماینده بودن نمونه را افزایش می دهد.

 

  1. 2.      نمونه گیری منظم یا سیستماتیک[4] :

همانند نمونه گیری تصادفی ساده ، نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود. از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلاً به صورت تصادفی فهرست شده باشند. این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامی که اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند. اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده بکاربرد . اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگی هایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.

 

  1. 3.      نمونه گیری طبقه ای[5] :

در این روش محقق مایل است نمونه تحقیقی را به گونه ای انتخاب کند که مطمئن شود زیر گرو ه ها با همان نسبتی که در جامعه وجود دارند به عنوان نماینده جامعه ، در نمونه نیز حضور داشته باشند. و این نوع نمونه گیری وقتی بکار می رود که جامعه دارای ساخت همگن و متجانس نیست.یعنی در این روش درصد آزمودنی هایی که به صورت تصادفی از هر گروه انتخاب می شوند با درصد همان گروه در جامعه مورد نظر برابر است. بنابر این اگر یک گروه به طور مثال ۸ درصد از جامعه را تشکیل می دهند همین گروه ۸ درصد از نمونه را نیز تشکیل خواهند داد.

این روش در مطالعه هایی که محقق قصد مقایسه زیر گروه های مختلفی را داشته باشد مناسب است ، اگر در چنین شرایطی از این روش استفاده نشود هر گونه تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از نمونه ، نامناسب و موجب نتیجه گیری غلط خواهد بود.  به طور خلاصه در این روش محقق مطمئن است که نمونه انتخاب شده بر اساس ویژگی ها و عواملی که اساس آن طبقه بندی بوده اند ، نماینده واقعی جامعه مورد نظر است.

 

  1. 4.      نمونه گیری خوشه ای[6]:

در نمونه گیری خوشه ای واحد اندازه گیری فرد نیست، بلکه گروهی از افراد هستند که به صورت طبیعی شکل گرفته و گروه خود را تشکیل داده اند. این روش وقتی به کار می رود که فهرست کامل افراد جامعه در دسترس نباشد، به این منظور افراد را در دسته هایی خوشه بندی می کنند، سپس از میان خوشه ها نمونه گیری به عمل می آورند و زمانی به کار می رود که انتخاب گروهی از افراد امکانپذیر و آسانتر از انتخاب افراد در یک جامعه تعریف شده باشد.

به عنوان مثال فرض می کنیم جامعه مورد نظر و تعریف شده ما عبارت است از کلیه افراد یک شهر که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند. در این جامعه نمونه گیری تصادفی ساده و نمونمه گیری منظم زمانی میسر است که فهرست کامل تمام افراد یک شهر را با سن آنها در دست داشته باشیم، در غیر اینصورت به جای انتخاب فرد به عنوان واحد نمونه گیری ، منطقه را واحد نمونه گیری قرار می دهیم و سپس به روش نمونه گیری تصادفی ساده از بین مناطق، منطقه یا مناطق مورد نظر را انتخاب می کنیم.

 

  1. 5.      نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای[7]:

این روش نوع دیگری از نمونه گیری خوشه ای است. زمانی که منطقه به صورت تصادفی انتخاب شد ، می توان نمونه گیری را در داخل منطقه نیز ادامه داد به عنوان مثال ، مطالعه کننده ممکن است آدرس کلیه افرادی را که در یک منطقه زندگی می کنند داشته باشد بنابراین از بین این افراد، ۱۰ نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کند. در روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای فهرست نمونه گیری دوبار و در بعضی مواقع بیش از دوبار تهیه می شود.

نمونه گیری خوشه ای برخی از مواقع در تحقیقات آموزشی به کار می رود در این نوع تحقیقات از کلاس به عنوان واحد نمونه گیری استفاده می شود.

« از مزیت های عمده نمونه گیری خوشه ای جلوگیری از اتلاف وقت و صرفه جویی در منابع مالی است.»

از معایب آن هم اینکه :

  • دقت آن از نمونه گیری تصادفی ساده کمتر است زیرا در نمونه گیری تصادفی ساده فقط یک اشتباه وجود دارد در صورتیکه در نمونه گیری خوشه ای در هر مرحله یک اشتباه نمونه گیری وجود خواهد داشت یعنی به تعداد مراحل خطای نمونه گیری وجود دارد.
  • برای داده های جمع آوری شده از این نوع نمونه گیری فرمول آسانی را نمی توان به کار برد زیرا بکاربردن یک نوع ابزار آماری در جامعه های مختلف دقت آن را کاهش میدهد.

[1]- Probability Sampling

[2]- No probability Sampling

[3] - Simple Random Sampling

[4] - Systematic Random Sampling

[5] - Stratified Sampling

[6] - Cluster Sampling

[7] -  Quota Sampling